Eusko Jaurlaritzaren Kontseiluak 1/2004 Lege Organikoaren 27. artikuluan aurreikusitako genero-indarkeriaren biktima diren emakumeei dirulaguntza emateko eta ordaintzeko prozedura ezartzen duen Agindua onartu du gaur.
Ordainketa bakarreko laguntza ekonomikoa da, erasotzailearengandik independizatzeko eta bizitza autonomoko proiektu bati ekiteko prozesuan genero-indarkeria jasan duten emakumeei laguntzera bideratua, etxebizitza-aldaketei, alokairu-fidantzei edo indarkeria-egoerarekin lotutako zorrei aurre egiten lagunduz.
Testuinguru horretan, Eusko Jaurlaritzak gogora ekarri ditu Euskadin emakumeen aurkako indarkeria matxistaren prebalentziari buruz egindako inkesten emaitzak. Emakumeen aurkako jazarpenari buruzko inkestan (16 eta 85 urte bitarteko 4.500 emakumeren lagin adierazgarria), % 57k adierazi zuen bizitzan noizbait sexu-jazarpena eta/edo jazarpen errepikatua jasan zuela. Euskadiren helburua da edozein indarkeria matxista prebenitzea, detektatzea eta biktimei arreta ematea eta irmoki gaitzestea.
Nerea Melgosa Ongizate, Gazteria eta Erronka Demografikoaren sailburuak azpimarratu du garrantzitsua dela urratsa ematea eta laguntza eskatzea, eta gogorarazi du «salatzeak eta hitz egiteak babesa eta laguntzak aktibatzea ahalbidetzen duela», eta, aldi berean, azpimarratu du erakundeek baliabide espezializatuak dituztela emakumeei laguntzeko «hasiera-hasieratik».
Izapidetze-datuak: eskaerak, emakidak eta gastua
Azken ekitaldietan, laguntzak izapide-bolumen handia izan du:
- 2022:459 eskaera izapidetu dira (2021ean egiteke zeuden 42 espediente barne), 255 eman dira; urteko gastua: 1.598.128 €.
- 2023:667 eskaera (2022an 76 sartu gabe), 385 onartu; urteko gastua: 2.341.440 €.
- 2024:609 eskaera (2023an 76 sartu gabe), 364 onartu; urteko gastua: 2.259.180 €.
2025ean, urtarrilaren 1etik urriaren 31ra bitarteko behin-behineko datuekin, 267 laguntza eman ziren; 1.600.000 €jada emandako laguntzetara bideratu ziren, eta 681.680 €-ko igoera aurreikusi zen urte amaierara arteko emakidei erantzuteko.
Guztira, 2022tik 2024ra, 6.198.748 euro bideratu dira laguntza horietara, eta, 2025erako aurreikuspenarekin (aurrekontu-igoera barne), guztizko zenbatekoa 8.480.428 eurokoa izango da.
Ukatzeko arrazoi nagusiak baldintzak ez betetzearekin lotuta daude; besteak beste, biktima-izaera aurreikusitako moduan ez egiaztatzearekin, atalase ekonomikoa gainditzearekin edo beste prestazio batzuekiko bateraezintasunekin.
Abian jarri zenetik izandako bilakaera
Hasieratik, laguntzak hazkunde jarraitua izan du emakidetan: 2009an 35 laguntza eman ziren, eta 2024an 365 (hamar aldiz baino gehiago).
Indarkeria matxistagatik umezurtzak diren seme-alabentzako laguntzak
Ongizate, Gazteria eta Erronka Demografikoaren Sailak, gainera, emakumeen aurkako indarkeria matxistaren ondorioz hildako biktimen seme-alabentzako laguntza ekonomikoa du. Laguntza heriotzaren uneko adingabeei zuzenduta dago, eta 21 urte bete arte eska daiteke, baldin eta Euskadin benetan bizi badira. Dekretua onartu zenetik, sei laguntza eman dira, 94.560 euro guztira, eta espediente batzuk izapidetzen ari dira.
Konpromiso handiagoa adineko emakumeen indarkeria matxistaren arretarekin
Indarkeria matxistaren arreta indartzeko estrategiaren ildotik, lan espezifikoa areagotuko da adineko emakumeekin, kolektibo horrek oztopo handiagoak izan baititzake identifikatzeko, kontatzeko edo laguntza eskatzeko. Jazarpen-mota jakin batzuen prebalentziak behera egiten du adinarekin batera (65-85 urtekoen taldean, jazarpen-tasa % 39,9 ingurukoa da), baina indarkeria matxistak adineko emakumeei ere eragiten die, eta urteetan ezkutuan egon daiteke. Beste jarduera batzuen artean, honako hauek indartuko dira: eremu soziosanitariotik eta komunitariotik detektatzea eta bideratzea, adinekoei arreta ematen dieten profesionalen prestakuntza, eta informazioaren eta laguntza-baliabideen irisgarritasuna.
SATEVI: telefono-zerbitzu espezializatua 24/7
Ongizate, Gazteria eta Erronka Demografikoaren Sailak gogorarazi du eskuragarri dagoela SATEVI (Etxeko indarkeriaren edo sexu-indarkeriaren biktima diren emakumeei informazioa eta arreta emateko zerbitzu espezializatua), 900 840 111 telefono-zenbakian, eta profesional espezializatuek artatzen dutela, 24 orduz egunean, 365 egunez urtean. Zerbitzua berehalakoa, anonimoa, konfidentziala eta doakoa da, eta ez du arrastorik uzten fakturan.
SATEVIk 51 hizkuntzatan ematen du arreta, eta arreta ematen die entzuteko eta/edo hitz egiteko desgaitasuna duten pertsonei, bideointerpretazioko web-kanal baten bidez (WebRTCrekin bateragarria den nabigatzailea behar du, hala nola Chrome edo Firefox). Bikotekideak edo bikotekide ohiak eragindako genero-indarkeriaz gain, informazioa eta arreta ematen ditu beste indarkeria batzuen aurrean (inguruko etxeko indarkeria, sexu-indarkeria, salerosketa, emakumeen genitalen mutilazioa, ezkontza behartuak, sexu-jazarpena edo sexuan oinarritutako jazarpena lan-eremuan, besteak beste). Baliabide hori biktima diren emakumeentzat dago eskuragarri, baita informazioa edo aholkularitza behar duten senide/hurbileko pertsonentzat eta profesionalentzat ere.
