Artikulu hau jatorriz The Conversation argitalpenean aurki daiteke.
Etxebizitzek funtsezko zeregina betetzen dute berotegi efektuko gasen isuriak gutxitzeko helburuetan. Europar Batasunean, amaierako energia kontsumoaren % 26 inguru dator horietatik.
Espainian, eraikinen % 75 dira ez eraginkorrak, eta batez besteko adina 43,5 urte ingurukoa da. Behar duten birgaitze lanen uholdea martxan da dagoeneko, baina modu egokian gauzatzen ari al da?
Eraginkortasun txikieneko eraikinen % 43 berritzea
Birgaitze lanetarako laguntzak esperotako energia aurrezkiaren arabera ematen dira eta, azken urteotan, eraikitako parkea birgaitzeko egindako ahaleginak areagotu dituzte.
2020tik 2023ra bitartean, 540.000 birgaitze lan egin dira urtean, Eraikinak Berritzeko Plan Nazionalaren (PNRE) zirriborroaren arabera. 2050era begira, eraginkortasun txikieneko eraikinen % 43 berritzea da helburua (zazpi milioi etxebizitza baino gehiago).
PNREren arabera, etxebizitza soziala ezinbestekoa da bidezko trantsizio energetikoa bermatzeko eta pobrezia energetikoa gutxitzeko. Hain zuzen ere, sortu berria den Etxebizitzaren eta Lurzoruaren Estatu Erakundeak, CASA47k, etxebizitza duin eta egokirako sarbide unibertsala zainduko du, eta helburu hori bera du.
Euskadin, Alokabide SAk betetzen du funtzio hori eta 30.000 etxebizitza baino gehiago kudeatzen ditu. Azken urteotan, Alokabidek bizigarritasuna hobetzeko eta bere parkearen kontsumo energetikoa gutxitzeko ezinbestekoak diren birgaitze lanak bultzatu ditu.
Zer birgaitze mota behar dute etxebizitzek?
Etxeko energia kontsumoa berokuntzarekin, etxeko ur beroarekin eta argiztapenerako eta etxetresna elektrikoetarako behar den elektrizitatearekin lotuta dago. Honako hauek izaten dira birgaitze lan ohikoenak: isolamendua hobetzea eta leihoak berritzea, berokuntza sistemak eta ur bero sanitarioko sistemak eraginkorragoak diren beste batzuekin ordezkatzea eta energia berriztagarriak gehitzea.
Egin beharreko esku-hartze mailaren arabera, birgaitze arinak edo sakonak izan daitezke. Lehenengo horietan, etxebizitzaren zati gutxi berritzen dira, edo birgaitze sakonetan, aldiz, % 80rainoko aurrezki energetikoak lor daitezke.
2020tik 2023ra bitartean, urtean egindako 540.000 birgaitze lanetatik, 31.500 inguru baino ez ziren sakonak izan; hau da, % 10 baino gutxiago. Dena den, lan horiei esker, bizitegi parkearen kontsumo energetikoa, azken urteotan, % 7 gutxitu dela kalkulatzen da.
Datozen urteetara begira, asmo handiko helburuak planteatzen ditu ibilbide orriak: 2030erako emisioak % 45 murriztea eta 2050erako emisiorik gabeko parkea lortzea.
Energia kontsumo teorikoaren eta errealaren arteko aldea
Dena den, ezin ditugu kalkulu zifra horiek zorrotz hartu. Izan ere, birgaitze lan bat planteatzen denean, esperotako kontsumo murrizketa erabilera estandarreko profilekin edo profil teorikoekin kalkulatzen da. Era guztietara ere, frogatuta dago kontsumo erreala (batez ere berokuntzakoa eta ur beroarena) teorikoarekiko ezberdina izaten dela. Horri jokaera energetikoaren arrakala edo Energy Performance Gap (EPG) esaten zaio.
Eraikin tertziarioetan eta etxebizitza pribatuetan egindako hainbat azterlanen arabera, kontsumo erreala teorikoa baino bi eta bost aldiz handiagoa izan daiteke. Horrek eragina du aurrezkiaren kalkuluetan; izan ere, etxebizitza batek esperotakoa baino gehiago kontsumitzen badu, birgaitze lanen ondoren lortutako murrizketa handiagoa izango da datu absolututan. Baina Euskadiko etxebizitza sozialen parkean egindako azterlanetan ez da hori gertatzen, benetako kontsumoa teorikoa baino 0,3 eta 2,3 aldiz handiagoa dela ikusi baita.
Beste nolabait azalduta, etxe horietako batzuek teorikoki aurrez ikusita zegoena baino energia gutxiago kontsumitzen dute. Kasu horietan, birgaitze lanen ondoren egindako aurrezki kalkuluak baikorregiak izan daitezke.
Beste ikerketa batean egiaztatu dugunez, benetako kontsumoa kontuan hartzen ez bada, murrizketa energetiko errealaren eta balioetsiaren arteko aldea ehuneko 22 punturainokoa izan daiteke. Horrek ez ditu soilik energia edo emisioak murrizteko aurreikuspenak aldatzen, baita aurrezte ekonomikorako aurreikuspenak ere. Hala, faktura energetikoa nabarmen murrizteko pentsatutako ekintza batek baliteke halakorik ez lortzea gaur egungo kontsumoa lehendik ere esperotakoa baino baxuagoa bada.
Nola hobetu aurrezki energetikoaren balioespenak
Oro har, Euskadiko parke publikoan, birgaitze lan sakonak egingo balira, benetako aurrezpena urtean 2.500 tona CO₂ edo 12.000 MWh inguruan gehiegi balioetsiko litzateke. Baina badago beste arazo bat ere: zaila da aurreikuspen horiek doitzea. Energia kontsumoaren datu errealetan oinarrituta, simulazio energetiko zehatzak eta kalibratuak egin behar dira.
Hori konpondu ahal izateko, gure lanak birgaitze lanen inpaktua modu fidagarriagoan ebaluatu ahal izateko metodologia sinplifikatua proposatzen du. Horrela, energia aurrezteko helburu handiko iragarpenetan ez huts egitea berma dezakegu. Tresna sektoreko eragileentzat irisgarri dago; izan ere, berokuntzaren eta ur beroaren kontsumoari buruzko datu sinplifikatuak eta eraikinaren energia eraginkortasunari buruzko ziurtagiria baino ez dira behar.
Proposatutako metodologiak urrats hauek ditu:
- Energia kontsumo errealaren eta teorikoaren arteko aldea kalkulatzea, bildutako kontsumo errealak eta energia eraginkortasuneko ziurtagiria erabiliz.
- Erabiltzaileen benetako beharren araberako birgaitze neurria proposatzea.
- Energia eraginkortasuneko ziurtagiria erabiliz, aurrezki teorikoa kalkulatzea.
- Proposatutako metodologia aplikatzea energiaren eta emisioen murrizketarekin lotutako kalkulu errealistagoa lortzeko.
Birgaitze lanak kontzientziaz eginez
Etxebizitza sozialen birgaitze energetikoaren kalkuluetan huts egin izateko aukerak ez du esan nahi birgaitu behar ez direnik, guztiz kontrakoa baizik. Hori beharrean, errealitatea ezagutuz egin behar dela esan nahi du.
Gainera, gure azterketak erakusten du benetako kontsumoa ulertzea lagungarria dela erabiltzaileen barne erosotasuna zer neurrik hobetuko lukeen identifikatzeko. Pertsonak nola bizi diren eta zer behar dituzten jakiteak aukera ematen du haien baldintzak hobetzea helburu duten esku-hartze eraginkorragoak diseinatzeko, aurrezkiarekin eta emisioekin lotutako zenbaki teorikoetatik harago joanda.
