Ingurumeneko basozainak, Nafarroako mugape guztietakoak, sorgin-orratzari buruzko eskola teoriko-praktikoak jasotzen ari dira egun hauetan; hain zuzen ere, burruntzi urdin txiki bat da, Espezie Mehatxatuen Zerrenda Gorrian ‘kaltebera’ gisa sailkatua.
Lau saioko ikastaro hau 2026an kolektiboak egin dituen zazpi prestakuntzetako bat da, prestakuntza etengabeko eskaintza baita Ingurumeneko Basozainak osatzen duten 138 gizon eta emakumerentzat. Adibide gisa, uda ondoren, agindutako (kontrolatutako) erreketei buruzko ikastaro bat egitea aurreikusten da Leonen, eta ekainean, 23 basozainek parte hartu zuten ‘Ingurune naturalean lur orotako ibilgailuekin segurtasunez gidatzea’ izeneko prestakuntzan. Gainera, ziurrenik, udazkenean berriro egingo da ikastaroa Aizoainen eta REFENA barrutian.
Prestakuntza horietako irakasleak adituak dira. Gidatzeko klaseak Nafarroako Suhiltzaileak Zerbitzuko kideek eman zituzten, eta egun hauetakoak Carlos Armendariz-Garrazak emango ditu, Orekan enpresa publikoko Biodibertsitate taldeko biologoak. Ikaskuntza horren helburua praktikoa da, 2027tik aurrera, Basozainak Coenagrion mercuriale izeneko sorgin-orratzaren jarraipena eta kontrola egiten lagunduko baitu. Intsektu hori Habitat Zuzentarauko espezieen barruan sartzen da.
Ikastaroaren lau saioetan, espezieari, identifikatzeko moduei, haren bizi-zikloari eta Nafarroan duen populazioaren banaketari buruzko informazioa emateaz gain, jarraipen-protokoloa nola ezarri behar den azalduko da. Ondoren, ikasleak, “galtza-botak” edo bota bereziak jantzita eta kamerak, lupak, liburuak eta tximeleta-sareak hartuta, horiek bilatu ahal izateko guneetara joango dira; hala nola, Urbasako Lautada, Jauregiarostegi edo Zangozako eta Aragoiko mugan dagoen erreka batera. Orduan, zuzeneko lana egin behar da, eta sorgin-orratza bizi den uretan sartuko dira, ikasitakoa praktikan jartzeko, espezializatuen gainbegiratzearekin.
Oraindik sei hilabete geratzen dira jarraipenaren emaitzak ofizialak izaten hasteko, baina urtearen hasiera aldera denak zehatza eta segurua izan beharko du. Odonatuen taldeko espezie horren presentzia %25 jaitsi da Europan, nahiz eta kontinentean ia endemikoa izan. Jaitsiera-ehuneko hori %80 ingurukoa da Espainian eta Portugalen, eta eragiten dieten faktoreen artean, euri gutxiago, errekak edo putzuak nekazaritza-erabilerarako lehortzea eta klima-aldaketaren ondorio gero eta larriagoak aurkitzen dira.
Prestakuntza-aukera zabala
Ingurumeneko Basozainak elkartekoak Ingurumen Zuzendaritza Nagusiak lurraldean zehar hedatutako basozainak dira. Ingurua oso ondo ezagutzen dute, eta haien mugapeetan bizi direnekin edo lan egiten dutenekin hurbileko tratua dute.
Haien espezializazioa eta etengabeko prestakuntza 2024/2027 Plan Zuzentzaileko lan-ildoetako bat da. Urtean zehar, Basozainak elkarteak gai orokorrei eta espezifikoei buruzko prestakuntza jaso eta ematen du. Aurten, beste eduki batzuen artean, basogintza, droneak maneiatzea, arrainak markatzea edo ingurumen-delituetako lehen eginbideak jorratu nahi dira. Urtero, prestakuntza-proposamen espezifiko bat ezartzen da, eta Funtzio Publikoak INAPen edo Euskarabidearen bitartez duen proposamen orokorra osatzen da.
Gainera, emandako guztia langileen eskura jartzen da ezagutza digitalaren kudeatzaile baten bidez. Bertan, edukiak (testuak, irudiak, bideoak), harrera-planak, lanerako protokoloak, araudiak eta abar jasotzen dira. Etengabe eguneratzen den online gunea da, lurraldeko lana inguruneko faktore dinamikoetara egokitu behar baita, klima-aldaketak areagotzen duen bilakaera.
Beti ‘eraikitzen ari diren’ funtzioak
Ingurumeneko Basozainak elkarteko kideak pixkanaka-pixkanaka teknologiak eta funtzioak bereganatzen aritu dira; hau da, putreek abereei egiten dizkieten erasoak identifikatu ahal izatetik hasi eta habitateen eta flora- eta fauna-espezieen zaintza eta jarraipen espezializatua egiteraino (tartean, ugatzak, saguzarrak edo arranokumeak). Besteak beste, Basozainak elkarteak ingurumen-kalitatearen gaineko ikuskapenak egiten ditu; lineei, aerosorgailuei edo baso-berritzeei buruzko txostenak; salaketa-proposamenak; ingurumen-larrialdietan laguntza ematen du; ehiza eta arrantza kontrolatzen ditu; ingurumen-arloko araudia betetzea zaintzen du; eta ingurumen-sentsibilizazioaren eta -hezkuntzaren alde lan egiten du.
Gaur egun, Ingurumeneko Basozainak elkartea hamar lurralde-barrutitan eta zeharkako bitan antolatuta dago. Azken horietatik bat Ingurumeneko Zentrala da, eta Ingurumeneko Zuzendaritza Nagusiaren eskumeneko gaien inguruko telefono-deiei erantzuteaz arduratzen da. Bestea Uretako Ekosistemen Taldea eta Nafarroako Alturako Esku-hartze Taldea biltzen dituena da. Hauek dira lurralde-mugapenak: Aezkoa-Kintoa, Agoitz, Bidasoa, Lizarra 1, Lizarra 2, Erronkari-Zaraitzu, Sakana-Mendialdea, Tafalla-Zangoza, Tutera eta Iruña.
Ingurumeneko Basozainak elkarteak telefono bidezko zuzeneko arreta edo whatsapp bidezkoa eskaintzen du 8:00etatik 22:00etara, urteko 365 egunetan (646 594 948), eta posta elektroniko hau du: centralmedioambiente@navarra.es.
