Nerea Melgosa Ongizate, Gazteria eta Erronka Demografikoko sailburuak eta Jorge Aramendi sail bereko Estatistika Organoaren koordinatzaileak 2024an egindako Pobreziari eta Gizarte Desberdintasunei buruzko azken Inkestak jasotako datu nagusiak aurkeztu dituzte gaur Donostian. Inkesta hori Euskadiko ia 4.500 etxetan egin da, eta 10.000 pertsonak baino gehiagok hartu dute parte.
Zer da eta zer neurtzen du PGDIak?
Pobreziari eta Gizarte Desberdintasunei buruzko Inkestaren (PGDI) helburu nagusia pobreziari eragiten dioten faktoreak ezagutzea eta aztertzea da, baita Euskadin duten eragina ere. Inkesta honetan Euskadin ematen den pobreziaren eta ongizate ezaren hainbat adierazle lortu dira. Lehen PGDI 1986an egin zen eta azken sasoian bi urterik behin egiten da; azkenak 2024. urteari buruzko datuak biltzen ditu. PGDI herritarren beharrak aztertzeko eta kalteberatasun eta desberdintasun-egoerak hobeto ezagutzeko aukera ematen duena tresna bat da.
PGDIk pobrezia hiru alderditan neurtzen du:
– Mantenu-pobrezia: familiek dituzten diru-sarrerak mantentzeko gaitasunaren eta oinarrizko beharrak asetzeko gutxieneko gastuaren arteko konbinazioa da. Pobreziaren atalasea zehazten du.
– Metatze-pobrezia: familiek oinarrizko ondasunak (etxebizitza, autoa, ordenagailua…) metatzeko eta/edo aurrezteko duten gaitasuna da.
– Benetako pobrezia: biak konbinatzen ditu benetako pobreziaren datua lortzeko
PGDIaren aldiaren testuingurua (2024)
PGDIak aipatzen duen 2024. urtean, KPIak oso igoera handia eta etengabea izan zuen. Euskadiko urte arteko inflazioa % 3,6koa izan zen eta horren aurretik 2023ko ( % 3,1) eta 2022ko ( % 5,4) inflazioak eman ziren. Zifra horiek prezioen azelerazioa ekarri zuten, eta oinarrizko elementuak nabarmen garestitu ziren, hala nola elikadura, etxebizitza, erregaiak… Horren ondorioz, erosten ziren produktuak nabarmen garestitu zen etxe askotan, eta batzuetan zailtasun handiak izan zituzten.
Bestalde, azken urteetan, Euskadiko biztanleria-hazkundea ere nabarmendu da, batez ere atzerritar jatorriko biztanleria nabarmen hazi delako. EUSTATen datuen arabera, 2023 eta 2024 urteetan 117.545 etorkin iritsi ziren Euskadira. Enplegagarritasunaren, etxebizitza eskuratzearen eta aurrezteko ahalmenaren ondorioz, biztanleria horretako kolektibo batzuek zaurgarritasun-indize handiagoa dute.
Datu nagusiak
Benetako pobreziaren tasa % 4tik % 6,1era (134.493 pertsona) igo da Euskadin, eta 2018. urteko antzeko zifretan kokatu da. Ia erabateko ongizatea duten familien kopurua % 26,2koa da eta 2022an % 23,9koa izan zen. Erabateko ongizatea duten familien kasuan, % 51,4tik % 45,5era igaro da.
Etxeetako diru-sarrerei eusteko gaitasunari buruzko datuei dagokienez, pobrezia-tasa % 7,3tik % 7,2ra (157.948 pertsona) jaitsi da. «Diru-sarrerei eusteko gaitasunari dagokionez, pobrezia zertxobait jaitsi da eta ongizaterik eza ere jaitsi egin da. Euskal gizarteak koltxoia, sarea eta komunitatea sortzeko gaitasuna du» azaldu du Nerea Melgosa sailburuak.
Desberdintasun-adierazleei dagokienez, Giniren koefizienteak zertxobait behera egin du, % 26,9tik % 25,9ra. Giniren koefizienteak biztanleria baten barruan diru-sarreren edo aberastasunaren banaketan dagoen desberdintasuna neurtzen du, eta puntu baten jaitsierak adierazten du, pobrezia-egoeran dauden pertsona gehiago egon arren, desberdintasun soziala jaitsi egiten dela.
Metatze-dimentsioko gabeziaren adierazle espezifiko batzuen bilakaerari dagokionez (ondarea eta bizi-baldintzak), arrazoi ekonomikoengatik gutxienez astebeteko oporraldirik ez duten familien kopurua % 13,9tik % 18,8ra igo da, eta 10 urtetik beherako antzinatasuneko ibilgailurik gabeko etxekoen unitateen kopurua % 58,1etik % 64,4ra igo da. Etxebizitzen bizigarritasun-baldintzei dagokienez, hezetasun-arazoak dituzten etxebizitzetan bizi diren familien kopurua nabarmen jaisten da % 12,4tik % 9,8ra, eta zarataren eta kutsaduraren eraginpean dauden bizikidetza unitateak zertxobait jaisten dira % 8tik %7,4ra.
PGDIk lortutako datuen aurrean, Nerea Melgosa sailburuak Ongizate, Gazteria eta Erronka Demografikoko Sailak eta Eusko Jaurlaritzako beste sail batzuek pobreziaren eta gizarte-desberdintasunen aurka borrokatzeko abian dituzten neurrien multzoa azaldu du:
– Familia kalteberentzako elikadura-bonuak (900 euroraino urtean)
– Gizarte-bonu termikoa (62.263 familiaren beharrizanak bete zituen 2025. urtean)
– Guraso bakarreko familiei buruzko dekretua, familia horientzako laguntza ekonomiko espezifikoak lehen aldiz aurreikusten dituena (2026ko urtarrilaren 1etik 2.800 eskaera jaso dira).
– 2030erako Euskadiko Haur Bermerako Estrategiak (bere lehen erronka haurren pobrezia-tasa eta helduen tasarekiko duen aldea murriztea da).
– Hazkuntzarako laguntzak (hilean 200 €-ko laguntza luzatzen da seme edo alaba bakoitzeko, 4 urtera arte).
– Diru-sarrerak Bermatzeko Errenta – DSBE (2026. urtean hileko 583,07 euroko oinarrizko zenbatekoa ezarri da)
– Gizarte-larrialdietarako laguntzak – GLL (2024an, Euskadin, 55.790 pertsonak jaso zituzten gizarte-larrialdietarako laguntzak)
– Haurreskolen doakotasuna (Euskadiko Haurreskolak Partzuergoak 0 eta 2 urte bitarteko ziklorako doako hezkuntza eskaintzen du)
– Aho-hortzen osasunerako doako PADI programa (Osakidetzaren arreta-programa hau 0 eta 6 urte bitarteko 108.000 adingaberi zuzenduta dago)
