- Peña Gancheguiren esku-hartzea posible egin zuten gertakarien ibilbide kronologikoa proposatzen du erakusketak, Haizearen Orraziaren Plaza ulertzeko funtsezkoak diren hiru alderdien bidez antolatuta: dimentsio naturala, arkitektonikoa eta eskultorikoa.
- Okasiorako berariaz erreproduzitutako artxiboko argazkiak eta planoak, argitalpen zaharrak, ikus-entzunezko materiala, krokisak eta jatorrizko bestelako dokumentazioa erakusten dira, baita azken urteetako argazki-erreportajeak ere.
- Erakusketa irailaren 27ra arte bisitatu ahal izango da, eta Gipuzkoako arkitektoaren efemeridearen barruan kokatzen diren bestelako jarduerek osatuko dute programa.
Euskadiko Arkitektura Institutuak gaur goizean aurkeztu du Peña Ganchegui Artxiboaren erakusketa berria: “Tenis Plaza, Haizearen Orraziaren ataria”, Luis Peña Gancheguiren (Oñati, 1926 – Donostia, 2009) jaiotzaren mendeurrena ospatzeko programaren jarduera nagusia. Erakusketa ostiral honetatik aurrera eta irailaren 27ra arte bisitatu ahal izango da Institutuaren egoitzan, urte bereziki esanguratsu batean: Plaza del Tenis eraiki zela mende erdia betetzen da aurten, eta berriki amaitu da haren birgaitze-prozesua.
Denis Itxaso, Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza eta Hiri Agenda sailburuak, José Ángel Medina, Euskadiko Arkitektura Institutuko zuzendariak, Rocío Peña, Peña Ganchegui Artxiboko zuzendariak eta Mario Sangalli, erakusketaren komisarioak, parte hartu dute aurkezpenean.
Itxasoren hitzetan, “gaur erakusketa bat baino askoz gehiago aurkezten dugu. Donostiaren eta Euskadiren memoria kolektiboaren parte den espazio bati begi berriekin begiratzeko aukera aurkezten dugu. Izan ere, Plaza del Tenis eta Haizearen Orraziaren multzoa ez dira soilik leku fisiko bat edo nazioartean ezaguna den postal bat. Arkitekturaren, paisaiaren, hiriaren eta kulturaren arteko harremana ulertzeko modu bat dira”.
Sailburuaren esanetan, Peña Gancheguiren obrak “zerbait apartekoa” lortu zuen: “Gure kostaldeko paisaiarik sentikorrenetako eta indartsuenetako batean esku hartzea, haren gainetik jarri gabe. Itsasoarekin, harkaitzarekin, haizearekin eta, noski, Eduardo Chillidaren eskulturarekin elkarrizketan dagoen espazio bat eraikitzen jakin zuen. Arkitekturak eta arteak elkarri lehia egin beharrean, elkar osatzen duten espazio bat da”.
Gainera, erakusketa hau “une bereziki sinboliko batean” iritsi dela gaineratu du. Izan ere, hiru gertakari esanguratsuk bat egiten dute: Peña Gancheguiren jaiotzaren mendeurrena, plazaren berrogeita hamargarren urteurrena eta haren birgaitzearen amaiera berria. “Hiru denbora —memoria, ondarea eta etorkizuna— 2026 honetan elkartzen dira”, azaldu du Itxasok. Zentzu horretan, azpimarratu duenez, “Eusko Jaurlaritzatik irmoki sinesten dugu gure arkitektura-ondarea zaindu, aztertu eta zabaltzeko beharrean. Eta ez ikuspegi tekniko edo akademikotik bakarrik, herritarrengana hurbilduz ere bai. Arkitektura gure eguneroko bizitzaren parte delako. Gure espazio publikoak definitzen ditu, gure bizikidetza baldintzatzen du eta gure balioak ere adierazten ditu gizarte gisa”.
Bestalde, Rocío Peñak, arkitektoaren alabak eta Peña Ganchegui Artxiboko zuzendariak, azaldu du zergatik aukeratu den Plaza del Tenis ospakizunaren eta erakusketaren ardatz gisa: “Jaiotzaren efemeride hau eta nire aitaren obra nabarmenenaren berreskuratzea bat etortzea zorioneko kasualitatea izan da. Plaza del Tenis ez da soilik haren obrarik garrantzitsuena; aurreko eta ondorengo ekoizpenaren alderdi adierazgarrienetako gehienak biltzen ditu. Saihestezina zen mendeurrenaren eta gaur aurkezten dugun erakusketaren erdigunean egotea”.
Erakusketak Donostiako gune ikoniko honen osagai arkitektonikoan jartzen du arreta: Plaza del Tenis, Peña Gancheguik Eduardo Chillidaren Haizearen Orrazia XV eskultura-multzoaren atari gisa sortutako espazio publikoan. Obraren gakoak publikoari hurbiltzeko, bertan bat egiten duten istorio ezberdinak jorratzen ditu erakusketak: arkitektoaren bizitza eta ibilbide profesionala, 1926ko jaiotzatik 1976ko obraren gauzatzera arte; eta haren esku-hartzea hartu zuen eremua eratu zuten gertakariak, itsasoari irabazitako gune haren sorreratik Chillidaren proiektu eskultorikoaren bilakaerara arte, azken hau gabe plaza ez litzatekeelako existituko.
Hiru dimentsiotan barrena egindako ibilbide kronologikoa
Erakusketak Plaza del Tenis-en elkartzen diren hiru dimentsioen ibilbide kronologikoa eskaintzen du: arkitektonikoa, naturala eta eskultorikoa. Santa Teresa komentuko klaustro zaharraren inguruan, obraren testuingurua definitzen duten gertakariei buruzko dokumentazioa aurkituko du bisitariak, Peña Gancheguiren bizitza eta ibilbide profesionala irudikatzen duten testigantza grafikoekin batera. Sarrera horren ondoren, egindako obran zentratzen da erakusketa, jatorrizko dokumentazioan oinarrituta, eta amaieran berriki egindako birgaitze-lanaren azalpena eskaintzen da, epilogo gisa.
Kontakizuna zortzi etapatan egituratuta dago: gunearen jatorrietatik eta arkitektoaren jaiotzatik hasi (1926) eta 2026an amaitutako birgaitzera arte. Ibilbideko mugarri nagusien artean daude Peña Gancheguiren Madrilgo prestakuntza, Chillidak 1952tik aurrera Tenis Pasealekuaren amaieran eskultura bat jartzeko egin zuen ikerketa, 1963ko Trinidad Plaza —Plaza del Tenis-en aurrekari zuzena— eta 1974 eta 1977 artean multzoaren sorkuntza eta amaiera. Etapa bakoitza ilustratzeko askotariko iturriak erabili dira: okasiorako berariaz erreproduzitutako argazki eta planoak, argitalpen zaharrak, ikus-entzunezko materiala, jatorrizko krokisak eta dokumentazio idatzia, baita azken urteetako argazki-erreportajeak ere.
Argitalpenak, familia-tailerrak eta hitzaldiak
Erakusketarekin batera publiko ezberdinei zuzendutako jarduera-programa bat antolatu da. Lehenengo jarduera ekainaren 5ean hasiko da, institutuaren hezkuntza-taldeak, Maushaus-ek, gidatuko duen “Land Art” familia-tailerrarekin; ekainaren 19an berriz egingo da. Tailer honetan Donostiaren paisaia osatzen duen arkitektura-obra ikoniko honen materialtasuna landuko da, material bakar batetik abiatuta modu librean adieraziz.
Gainera, erakusketaren barruan “Tenis Plaza” liburuaren aurkezpena egingo da, Peña Ganchegui Funtsaren bildumako laugarren alea. Erakusketaren amaiera baino lehen argitaratuko da, eta irailaren 10ean aurkeztuko dute institutuan, Iñaki Ábalos laguntzaile duen testuaren egilearen presentziarekin. Haren hitzaldiak “Peña Ganchegui, mende bateko ondarea” zikloari hasiera emango dio; udazkenean egingo da, eta aldi berean “Peña Ganchegui, arkitekto ilustratua” erakusketa ere ikusgai egongo da institutuan urritik aurrera. Erakusketa aurretik egindako hainbat mugarriren jarraipen gisa ere ulertu behar da: MAS Context kultura-plataforman argitaratutako artikulu monografikoa eta Mario Sangalliren tesiaren lineako edizioa, biak ere 2026ko martxoaren 29tik eskuragarri, arkitektoaren jaiotzaren mendeurrena dela eta.
