- Alberto Martínez Eusko Jaurlaritzako Osasuneko sailburuak pazienteen etorkizuneko legea iragarri du, eta adierazi du parte-hartze egituratua eta osasun-politiketan eragiteko gaitasuna ziurtatzeko tresna izango dela. Lege honen tramitazioa abian jarriko duen lehen autonomia-erkidegoa da Euskadi
- “Ezagutu Euskadiko Osasun Ituna” jardunaldian —Bilboko Euskalduna Jauregian egin da— dagoeneko martxan dauden proiektuak azaldu dira. Proiektu horiek pazienteen iritziak jasotzen dituzte hainbat alorretan, hala nola, osasun-garraioan, asistentzia-ibilbideetan, Lehen Mailako Arretan eta digitalizazioan, sistema sakon eraldatzen ari den une honetan
- Pazienteen elkarteek nabarmendu dute haien parte-hartzeak aukera ematen duela benetako beharrak identifikatzeko, hobekuntza zehatzak egiteko eta eredu hurbilago, gizatiarrago eta pertsonetan oinarrituago baterantz aurrera egiteko
Euskadiko Osasun Itunak gaur berretsi du pazienteen parte-hartzea euskal osasun-sistemaren eraldaketaren funtsezko ardatzetako bat dela, “Ezagutu Euskadiko Osasun Ituna” jardunaldian, Bilboko Euskalduna Jauregian.
Martínez sailburuak eman dio hasiera jardunaldiari, eta Gontzal Tamayo eta Aritz Uriarte sailburuordeek eta Lore Bilbao Osakidetzako zuzendari nagusiak hartu dute parte. Osasun Saileko eta Osakidetzako arduradunak, osasun-profesionalak eta pazienteen elkarteetako ordezkariak bildu dira, Itunaren hedapen-egoera eta pertsonen arreta hobetzen laguntzen ari diren proiektuetako batzuk ezagutarazteko. Jardunaldiaren bidez nabarmentzen da sistema erabiltzen dutenen esperientzia ezinbesteko ezagutza-iturria dela zerbitzuak hobetzeko.
Testuinguru horretan, Alberto Martínez Osasuneko sailburuak gogorarazi du ekainaren 27an urtebete beteko dela Euskadiko Osasun Ituna adostu zenetik. Akordio horretan hogeita hamar eragile ados jarri ziren “guztion on baten inguruan: herritarren osasunaren inguruan”, eta berretsi du kontsentsu hori “ez zela berez helburua, elkarrekin jardutera behartzen gaituen ekintza partekatuko konpromisoa baizik”.
Martínezek adierazi du eragile guztiek diagnostiko bera partekatzen dutela: osasun-sistema eraldatzeko beharra, unibertsala, eskuragarria, ekitatiboa, kalitatezkoa eta jasangarria izango dela bermatzeko. Eraldaketa hori, azaldu duenez, “sakona, estrukturala eta kulturala ere” bada, biztanleriaren zahartzeak, kronikotasunaren gorakadak, One Health ikuspegiak eta digitalizazioak ekitatearen palanka gisa duen eraginak markatutako testuinguru globalean.
“Badago iritzi partekatua: osasunaren arloko emaitzak lehenetsiko dituen paradigma berri baterantz egitea. Kontua ez da gehiago egitea, hobeto egitea baizik, pertsonei benetako balioa emango dieten ekimenen bidez”, esan du.
Horrez gain, euskal osasun-sistemaren dimentsioa nabarmendu du; Osakidetza da Euskadiko erakunde handiena —34.000 profesional baino gehiago ditu, eta 2,3 milioi pertsonari zuzenean eragiten die— eta horrek ahalmen handia duela esan nahi du, baina baita herritarren itxaropenei erantzuteko erantzukizun handia ere. Ildo horretan, osasun-finantzaketaren aldeko apustu iraunkorra nabarmendu du, ongizate-ereduaren oinarri gisa. Apustu hori nazioarteko beste testuinguru batzuekin alderatu du; horietan, ekitaterik ezak edo aurrekontu-doikuntzek sistemak tentsionatzen dituzte.
Sailburuak Euskadiko Osasun Itunaren 24 ildo estrategikoak hedatzeko egindako aurrerapenak azaldu ditu, besteak beste, zerbitzu-zorroa handitzea, Lehen Mailako Arretan figura profesional berriak sartzea, plantillak egonkortzea eta handitzea —11.000 plaza baino gehiago ebatzita, 5.425 lanpostuko EPE bat eta 2.160 lanpostu estruktural berri— eta azpiegitura eta ekipamenduen programa bat 2032ra arte, 1.600 milioi euroko inbertsioarekin.
Euskadi, erantzukizuna eta akordiorako gaitasuna
Egungo testuinguruari dagokionez, Martínezek Estatutu Esparruaren inguruan sortutako egoera aipatu du. Izan ere, gaur egun izapidetzen ari den estatu-mailako araua da, eta, azpimarratu duenez, “ez dago ez Osakidetzaren ez Eusko Jaurlaritzaren esku”. Adierazi duenez, Ministroen Kontseiluan jorratu ostean, proiektuak ez du une honetan profesionalen babes handirik, eta horren ondorioz mobilizazio ugari egin dira, medikuen greba, hain zuzen ere. Sei hilabeteko lanuzteak egin dituzte dagoeneko.
Sailburuak azaldu duenez, testuaren hasierako babesak ere “ahultzen joan dira”, eta agerian utzi du ez dagoela adostasunik arau horren inguruan. Gainera, epe laburrean egikaritzeko zailak diren itxaropenak ditu, eragin ekonomiko handiko neurriak planteatzen baititu, finantziazio zehatzik gabe, eta profesional falta dagoelako, batez ere medikuntzaren arloan.
Testuinguru horretan, bi plano bereizi ditu: estatukoa —oinarrizko markoa definitzen da bertan— eta autonomikoa —lan-baldintzak eta sistemaren kudeaketa zehazten da—. Bigarren esparru horretan, Euskadi “arduraz eta akordioak lortzeko gaitasunez” jokatzen ari dela nabarmendu du, 2024ko ekainetik Mahai Sektorialean 15 akordio lortu baitira.
Martínezek bereziki nabarmendu du sindikatuekin egindako elkarrizketa- eta entzute-prozesua, Mahai Sektorialaren esparru formalean, aldebiko bileretan, bai eta zerbitzuetako profesionalekin izandako zuzeneko bileretan ere. “Entzutea, hitz egitea eta erantzuna ematea” aipatu ditu akordio erreal eta iraunkorrak lortzeko bidearen ardatz gisa.
Gainera, azpimarratu du Eusko Jaurlaritzaren erantzukizuna bikoitza dela: eskumenen barruan negoziazioan aurrera egitea eta herritarrei arreta bermatzea. Ildo horretan, greba-deialdiak direla eta, lehentasun klinikoko irizpideak aplikatzen ari direla azaldu du. Horretarako, gutxieneko zerbitzuak indartu dira, patologia onkologikoak eta denbora-mendeko gaixotasunak lehenetsi dira eta itxarote-denbora luzeagoak dituzten pazienteei alternatibak eskaini zaizkie.
Hala ere, egoeraren ondorioak metatzen ari direla aitortu eta, beraz, agendak eta prozedurak berrantolatzean, eguneroko kudeaketa konplexuago egiten du. Paziente eta profesionalekin gardentasunez, arduraz eta konpromisoz jokatzeko beharra azpimarratu du.
Ildo horretan, 2024ko uztailean hasitako entzute aktiboko prozesua nabarmendu du; jasotako ekarpenei erantzuteko fasea dagokio orain. Gaur egindako jardunaldia, hortaz, aurrerapausoak partekatzeko eta sistema parte-hartzetik eraikitzen jarraitzeko konpromiso horren parte da.
Pazienteen 165 elkartek baino gehiagok hartu dute parte
Esparru horretan, Martínezek Euskadiko Osasun Itunaren hedapenak dituen lehentasunezko arloak aipatu ditu: antolaketa berritzea, Lehen Mailako Arreta sistemaren ardatz gisa indartzea, ekitatea eta eraginkortasuna hobetzeko digitalizazioa sustatzea, asistentzia-ibilbide argiak definitzea, lankidetzako kultura oinarri duen sareko lana, osasun mentalari heltzea eta prebentzioa eta sustapena sendotzea, batez ere baheketa-programen bidez. Eta adierazi du, Itunaren hasieratik, horien guztien zeharkako elementu bat dagoela: pazienteen rola.
Prozesu horretan, euskal osasun-sistemak hiru mailatan parte hartzeko espazioak sortu ditu: kontsultan, prozesu eta zerbitzuen antolaketan eta osasun-politiken plangintzan, eta 165 paziente-elkarteren baino gehiagoren ekarpena jaso du.
Jardunaldiak agerian utzi du parte-hartze hori baliagarria dela sisteman hobekuntza zehatzak egiteko. Adibidez, adierazi da premiazkoa ez den osasun-garraioa diseinatzen lagundu duela, eta hainbat neurri hartu direla, hala nola profesionalentzako prestakuntza espezifikoa, anbulantzien barruko mugikortasuna hobetzea, ibilgailu bakoitzeko pertsona-kopurua murriztea eta informazio-material egokituak egitea, piktogramak barne.
Lehen Mailako Arretako esperientziak ere aurkeztu dira, hala nola Arabako Lautadako ibilgailu medikalizatu ibiltaria, erizaintzako triaje-eredu berria edo adimen artifiziala erabiltzea karga administratiboak murrizteko eta arreta-denbora hobetzeko.
Azken blokean, ADEMBI, ALCER, ASPANOVAS, Pazienteen Erakundeen Plataforma (POP) eta AVIFES erakundeetako ordezkariak bildu dira, eta bat etorri dira garrantzitsua dela egituratutako parte-hartzea eta eragiteko benetako gaitasuna duena indartzea.
Etorkizuneko Pazienteen Legea
Sailburuak iragarri du pazienteen legea Euskadiko Osasun Itunaren garapen nagusietako bat izango dela. Euskadi aitzindaria da Estatuan lege horri heltzen, eta bere tramitazioa abian jarriko duen lehen autonomia-erkidegoa da. “Hilabeteko epean, Gobernu Kontseiluari proposamen bat aurkeztuko diogu 2026an lege-aurreproiektu bat izapidetzen hasteko, pazienteen elkarteek osasun-politiken diseinuan eta erabakietan parte hartuko dutela bermatzeko”, azaldu du.
Etorkizuneko arauak parte-hartze eredu egonkorrago eta egituratuagoa ahalbidetuko du eta, horretarako, zenbait tresna indartuko dira, hala nola araudiaren garapena, Paziente Elkarteen Euskal Erregistroa sortzea, prestakuntza-programak eta parte hartzeko gune iraunkorrak.
Martínezek nabarmendu duenez, pazienteen elkarteak “aktiboak, zorrotzak eta ezinbestekoak” izan dira Itunean sartu zirenetik, eta gaineratu du “osasunaren etorkizuna ezin dela pazienterik gabe eraiki”.
Hala, Euskadiko Osasun Itunak aurrera jarraitzen du, sistema publiko hurbilagoa, gizatiarragoa eta eraginkorragoa eraikitzea helburu; pazienteen parte-hartzea funtsezko elementu gisa finkatu da, eta, etorkizuneko legearen bidez, bermatutako eskubide izango da.
