- 2025ean, 95 GIB kasu berri detektatu ziren Euskadin, eta gehienak diagnostiko berantiarrak izan ziren; horrek erakusten du zeinen garrantzitsua den probak goiz egitea.
- Gonokoziak, sifiliak eta klamidiasiak eragindako infekzioek tasa altuekin jarraitzen dute, batez ere 20-35 urtekoen artean
- Eusko Jaurlaritzak bultzatutako prebentzio-kanpaina Praktikatu Sex-Care-a lelopean, autozainketak sexu-osasunean duen garrantzia azpimarratzen du, ikuspegi positibo batetik, beldurretatik eta erruetatik urrun
- Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Osakidetzak, Euskadiko Osasun Itunaren esparruan, osasun publikoko prebentzioaren eta zaintzaren aldeko apustua indartu dute, GIBak eta STIek Euskadin duten eraginari aurre egiteko ardatz estrategiko gisa
GIB infekzioak eta, oro har, sexu-transmisiozko infekzioak (STI) eragin epidemiologiko handia izaten jarraitzen dute Euskadin, ondorio kliniko eta sozialekin. 2025ean, 95 GIB kasu berri detektatu ziren Euskadin. Gehienak diagnostiko berantiarrak izan ziren, eta beste infekzio batzuek, hala nola gonokoziak, sifiliak edo klamidiasiak – batez ere azken horrek goranzko joera argiarekin jarraitzen du –, eragin handia izaten jarraitzen dute biztanleriaren osasunean, batez ere gazteen artean, eta urtero kasu asko detektatu dira. Horregatik, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak, Osasun Publikoko Zuzendaritzaren bitartez, eta Osakidetzak berretsi egiten dute prebentzioaren, diagnostiko goiztiarraren, tratamenduaren eta bizi-kalitatearen hobekuntzaren arloko jarduketak indartzeko konpromisoa.
Datu horiek Hiesaren eta Sexu Transmisiozko Infekzioen Planaren (STI) 2025eko memorian islatzen dira. Dokumentu horrek GIBaren eta beste STI batzuen bilakaera epidemiologikoa jasotzen du, eta gaur goizean aurkeztu dute prentsaurrekoan Bilbon Adrián Llorente Osasun Saileko Medikuntza Prebentiboan eta Osasun Publikoan espezialistak, Oskar Ayerdi Osakidetzako HIESaren eta STIen Planaren arduradunak eta Marco Imbert Euskalhiesaren presidenteak.
Euskadik zaintza-, prebentzio- eta arreta-egitura sendoa du Euskadiko Hiesaren Planaren esparruan, eta bat dator Euskadi 2030 Osasun Planean 2022-2030 aldirako Euskadin GIBa eta sexu-transmisiozko beste infekzio batzuk prebenitzeko eta kontrolatzeko plan estrategikoarekin, bai eta ONUSIDAk eta Osasunaren Mundu Erakundeak bultzatutako nazioarteko estrategiekin ere. Osasunaren prebentzioaren eta zaintzaren helburua ere jasotzen da Euskadiko Osasun Itunaren ildo estrategikoen artean, detekzio goiztiarra indartuz. «Prebentzioa da tresnarik eraginkorrena kasuen gorakada geldiarazteko eta epe luzera sexu-osasuna babesteko», adierazi du Llorentek.
Zentzu horretan, Llorentek iragarri du Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailaren laguntzen deialdia laster egingo dela irabazi-asmorik gabeko gizarte-ekimeneko erakundeentzat, Euskadin GIB/hiesa, C hepatitisa (HC) eta sexu-transmisiozko infekzioak (ITS) prebenitzeko eta kontrolatzeko programak garatzeko. 300.000 €-ko aurrekontuarekin, hurrengo Gobernu Kontseiluan onartuko dira.
Laguntza horiek Euskadi 2030 Osasun Planaren barruan sartzen dira. Plan horren helburua da GIBaren eta beste STI batzuen prebentzio konbinatua, diagnostiko goiztiarra, tratamendu goiztiarra eta GIBaren infekzioaren kronikotasunaren maneiua sustatzea, bai eta GIBa duten pertsonen bizi-kalitatea hobetzea ere.
GIB kasuek jarraitzen dute
Hala, gaur aurkeztutako memorian jasotzen diren datu nagusien artean, nabarmendu behar da azken urtean 95 GIB diagnostiko berri egin direla, hau da, 4,2 kasu 100.000 biztanleko. Zifra horrek egonkor jarraitzen du, eta eragin handia du EAEko biztanleriaren osasunean; beraz, Ayerdik gogorarazi duen bezala, «ez dugu erne egon behar». GIBa batez beste 38,9 urteko adina duten gizon gehienek hautematen dute, eta nabarmentzekoa da infekzioen % 61 berandu diagnostikatzen direla.
Sexu-transmisiozko infekzioak (STI) gorantz
STIei dagokienez, kasu asko hauteman dira horietan guztietan, eta klamidiasiaren intzidentziak hazkunde berezia izan du, lau aldiz handiagoa hamarkada batean: 2014an 100.000 biztanleko 31 kasu izatetik, 2025ean 100.000 biztanleko 139 kasu baino gehiago izatera igaro da. Gonokoziak ere hazkunde nabarmena izan du, baina egonkortzeko joerarekin – 82,68 kasu 100.000 biztanleko –, baita sifiliak ere – 15,55 kasu 100.000 biztanleko –. Zehazki, 2025ean 3.086 klamidiasi kasu, 1.834 gonokozia kasu eta 345 sifilis kasu detektatu ziren. Infekzio horietako gehienak 20 eta 34 urte bitartekoen artean detektatzen dira.
Sexu-prebentzioa eta -hezkuntza indartzea
Horregatik, Eusko Jaurlaritzako Osasun Publikoko Zuzendaritzak eta Osakidetzak uste dute garrantzitsua dela herritarren sexu-prebentzioa eta -hezkuntza azpimarratzea. «Sexu-osasunari modu integralean eta ikuspegi positibo batetik heldu behar zaio, iritzi moralik gabe, bereziki biztanle kalteberenen kasuan, hala nola gazteen kasuan. STIen inguruko estigma oztopo sozial eta psikologikoa da, diagnostikoa eta tratamendua atzeratzen dituena», adierazi du HIESaren eta STIen Planaren arduradunak.
Prebentzio ekintzak abian
Hain zuzen ere, sentsibilizazio-elementu gisa, Osasun Sailak eta Osakidetzak sexu-transmisiozko infekzioak prebenitzeko kanpaina berria abiarazi dute. Praktikatu Sex-care-a leloa du, eta sexu-osasunaren autozaintzaren garrantzian jartzen du arreta, ikuspegi positibo eta errespetuzko batetik, beldurrik eta errurik sortu gabe.
Kanpainarekin batera, Osasun Sailak eta Osakidetzak hainbat ekintza egiten dituzte urte osoan zehar, hain zuzen ere prebentzioaren eta diagnostiko goiztiarraren garrantzian eragiten dutenak. Besteak beste, Hezkuntzarekin batera egindako Nerabe eta gazteentzako osasun sexualari buruzko gida zabaltzea. Gida hori Osasun Eskolan dago eskuragarri, Osakidetzaren webgunean. Xiringak aldatzeko programa Euskadiko farmazietan eta erakunde komunitarioetan egiten den programak ere jarraitzen du, xiringa esterilak doan emateko eta erabilitakoak biltzeko, drogak injektatzen dituzten pertsonei zuzendutako prebentzio-neurri gisa (kalteak murriztea). Iaz 79.152 kit banatu ziren, 2024an baino % 13,17 gehiago.
Gainera, 2019az geroztik, esposizio aurreko profilaxia (PrEP) sartu zen, zeina, preserbatiboarekin batera, GIBa prebenitzeko neurri nagusietako bat baita. Farmako antirretrobiralak erabiltzen dira GIBaren infekziorik ez duten baina hura eskuratzeko arrisku handia duten pertsonentzat (gizonekin sexu-harremanak dituzten gizonak, prostituzio-egoeran dauden emakumeak, droga-erabiltzaileak…). Gero eta pertsona gehiagok parte hartzen dute prebentzio-programa horretan, eta 2025. urtearen amaieran 1.743ra iristen dira.
Dignastikoa eta tratamendu goiztiarra: bizi-kalitate ona lortzea
Diagnostikoari eta tratamendu goiztiarrari dagokienez (bizi-kalitate ona lortzeko funtsezkoak diren bi faktore), Osakidetzak herritarren eskura jartzen ditu hainbat asistentzia-gailu, proba diagnostiko espezifikoak egiteko. Lehen Mailako Arretako zentroez gain, hiru lurraldeetako erreferentziako STIen kontsultetara ere jo daiteke, zuzeneko sarbidea duten telefonoekin. Infekzioa hartu den ala ez jakiteko beste aukera bat erakunde komunitarioak edo farmaziak dira. Horietan, proba azkar bat egin daiteke, infekzio posible bat bermeekin eta anonimotasuna zainduz detektatzeko.
Zentzu horretan, sexu-bizitza aktiboa duten pertsonek «gutxienez urtean behin» proba diagnostiko bat egitearen garrantzia azpimarratu du Euskalhiesaren presidenteak. «GIBaren eta beste STI batzuen proba egiteari beldurra galdu behar diogu, gure osasun egoera jakitea boterea gure esku izatea baita», gaineratu du Inbertek.
Gogoratu behar da, gainera, GIBaren diagnostikoa duten pertsona guztiek tratamendu antirretrobirala jaso dezaketela, infekzioa kontrolatzeko eta aurrera egitea saihesteko. Tratamendu antirretrobiralaren pean karga biral hautemanezina duten pertsonek ez diete infekzioa transmititzen beste pertsona batzuei; hau da, detektaezina bada, transmitiezina da.
Azken batean, Osasun Sailak eta Osakidetzak berretsi egiten dute EAEk ONUSIDAren nazioarteko helburuekin duen konpromisoa GIBa eta STIak ezabatzeko 2030ean, prebentzio konbinatua, diagnostiko goiztiarra eta arreta integrala indartuz, eta osasun publikoko prebentzioaren eta zaintzaren alde egiten, Euskadiko ardatz estrategiko gisa. Osasun publikoko arazo konplexu horri erantzuteko, inplikatutako eragile guztien lankidetza-lanaren garrantzia azpimarratzen dute, eta GIBaren eta STIen dimentsio sanitario, sozial eta emozionalei modu integralean heltzea, bizi-kalitatea hobetzen eta estigma eta diskriminazioa murrizten laguntzeko.
