- Presako Neurrien Legea onartu zenetik urte erdi igaro denean, Euskadik lehen lurzoruak mobilizatzea eta hirigintza-tramiteak arintzea lortu du, lehentasunezko jarduketa-proiektuen bidez
- Denis Itxaso sailburuak nabarmendu duenez, “etxebizitzaren arazorako soluzioak bizkortzeko tresnak ereinda daude; orain, horiek ahalik eta gehien aprobetxatzeko eta udalei ausardia eskatzeko unea da”
- Errenteriak eta Portugaletek Gamongoan eta Viciosen lehentasunezko lehen jarduketa-aurreproiektuak tramitatzen hasiak dira, batera 1.405 etxebizitzarainoko ahalmenarekin
Etxebizitzaren, Lurzoruaren eta Hirigintzaren arloko Presako Neurrien Legea (abenduaren 11ko 6/2025 Legea) argitaratu eta zazpi hilabetera, operazio zehatzetara eramaten hasi dira lurzorua mobilizatzeko eta bizitegi-produkzioa bizkortzeko sortutako lehen tresnak. Errenteriak eta Portugaletek lehentasunezko jardunbidea aktibatu dute Gamongoa eta Vicios esparruetan, eta Babiloniako birpartzelazioa, Urnietan, Eusko Jaurlaritzaren lurzoru-erreserba estrategiko berria elikatuko duen lehena izango da, Legeak aurreikusitako hirigintza-aprobetxamenduaren bidez.
Denis Itxaso Etxebizitza eta Hiri Agendako sailburuak adierazi duenez, “lege batek bere zentzu osoa hartzen du aldizkarian aurreikuspen izateari utzi eta benetako arazoak ebazten hasten denean. Gamongoak eta Viciosek erakusten dute lehentasunezko jarduketak lurzorua desblokeatzen lagundu dezakeela, eta Babiloniak mekanismo bat inauguratu du hirigintzako gainbalioen zati bat alokairura bideratutako ondare publiko bihurtzeko”.
Hirigintza-blokeotik gauzatzera
Presako Neurrien Legea 2025eko abenduaren 11n onartu zuen Eusko Legebiltzarrak, eta abenduaren 29an argitaratu zen Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkarian. Berrikuntza nagusien artean daude lehentasunezko jarduketa, hura tramitatzeko prozedura laburtua eta alokairuko etxebizitza babestuetarako erreserba estrategikoa osatzeko hirigintza-aprobetxamenduen zati bat Eusko Jaurlaritzari esleitzea.
Tresna horiek urteetan metatutako bi arazori erantzuten diete: plangintzan aurreikusita egon arren blokeatuta zeuden edo ekonomikoki bideraezinak ziren bizitegi-esparruak egotea, eta epe luzerako alokairuko sustapen publikoari eusteko lurzoru-erreserba autonomiko egonkorrik ez egotea.
Udalak lehentasunezkotzat deklara ditzake babes publikoko etxebizitza aurreikusten duten jarduketak. Kalifikazio horrek aukera ematen du prozedura laburtua erabiltzeko, txostenak eta baimenak modu koordinatuan tramitatzeko, plangintzaren aurreikuspen jakin batzuk malgutzeko eta, gauzatze-proiektua onartzen denean, tarteko hirigintza-tresnak saihesteko. Egiturazko antolamenduaren doikuntzek ezin dute gainditu eremuaren azaleraren, hirigintza-eraikigarritasun osoaren edo erabilera bateragarrien % 10.
Prozedurak mantendu egiten ditu bideragarritasunari eta jasangarritasun ekonomikoari buruzko azterketak, dagokion ingurumen-ebaluazioa, txosten sektorialak eta gauzatze-bermeak. Era berean, etxebizitza babestuaren eta librearen eraikuntza konpasatzea ere exijitzen du. “Arintzeak ez du esan nahi bermeak murriztu behar direnik. Esan nahi du tramiteak agintzea, bikoiztasunak ezabatzea eta gauzatzeko benetako konpromisoak eskatzea. Hirigintzaren denborak pertsonen denborara hurbildu behar du”, adierazi du Itxasok.
Gamongoa: 755 etxebizitzaraino eta babes publiko nagusia
Errenteriak Txirrita Maleo industrialdearen eta Pontikaren artean dagoen Gamongoa garatzea planteatu du, lehentasunezko jarduketa-aurreproiektu baten bidez. Proposamenak hasieran aurreikusitako 680 etxebizitzetatik 755 inguruko gehienekora igotzen du bizitegi-ahalmena, 70 bat unitate gehigarrirekin.
Hirigintza-eraikigarritasunerako baimendutako % 10erainoko gehikuntzan oinarritzen da egokitzapena. Eragiketari buruz argitaratutako datuen arabera, azalera eraikigarria 61.416 metro karratutik 67.557ra igaroko litzateke. Etxebizitzen % 75ek baino gehiagok babes publikoko araubideren baten mende jarraituko dute: aplikatzekoa den legezko gutxienekoaren gainetik.
Etxebizitza sozialak, tasatuak eta libreak konbinatuta, esparruaren bideragarritasun ekonomikoa hobetu nahi da, jarduketaren izaera batez ere babestuari uko egin gabe. Etxebizitza tasatuek prezio erregulatuari eusten diote, eta aukera ematen dute merkatu librean gaur egungo baldintzetan sartzerik ez duten errenta ertaineko etxeei ematen zaien erantzuna zabaltzeko.
Itxasok adierazi duenez, “legeak aurreikusitako malgutasuna gauzatzearen zerbitzura dago. Ez luke zentzurik izango urteetan zehar asmo handiko plangintza bat mantentzeak, baldin eta haren etxebizitzak ez badira inoiz eraikitzen. Betebehar publikoa da babesa zaintzea eta planotik obrara igarotzeko aukera emango duen konbinazio bideragarri bat aurkitzea”.
Proiektua udal-tramitazioaren fasean dago oraindik. Aurreproiektuaren aurkezpenak prozedura laburtuari ekiten dio, baina ez ditu ordezkatzen urbanizazioa eta eraikuntza hasi aurretik osatu beharko diren onarpenak, txostenak eta bermeak.
Vicios: bi hamarkada baino gehiagoz geldirik egon den esparru bat suspertzea
Portugaleten, Vicioseko lurren jabetzak lehentasunezko jarduketa-aurreproiektu bat erregistratu du, 650 etxebizitzaraino sustatzeko udalerriaren hedapen-eremu nagusietako batean. Garapena geldirik egon da hogei urte baino gehiagotik hona, eta herrian etxebizitza babestuaren eskaria 3.665era iritsi da.
Hasierako proposamenak babes publikoko 420 etxebizitza eta 230 etxebizitza libre aurreikusten ditu. Babestutakoen artean, 360 etxebizitza sozialak izango lirateke —erdiak alokairuan eta beste erdiak erosketan—, eta 60 tasatuak. Oro har, babes publikoa jarduketaren % 64,5 izango litzateke, Legeak lurzoru urbanizagarrian aplikatzea baimentzen duen gutxieneko % 60aren gainetik, bideragarritasun ekonomikoa egiaztatzen denean eta berehala gauzatzeko baldintzak asumitzen direnean.
Planteamenduak errenta txikienetara zuzendutako etxebizitza sozialen kopuruari eusten dio, eta etxebizitza tasatuaren eta librearen pisua birdoitzen du operazioa posible egiteko. Zifrak tramitazioan zehaztu beharko dira, eta Portugaleteko Udalak onartu beharko ditu.
“Urteetan ohartarazi genuen milaka etxebizitza babestu eraiki gabe zeudela dagoeneko kalifikatutako lurzoruetan, operazioak ez zirelako ekonomikoki ixten edo prozedura amaigabeetan harrapatuta geratzen zirelako. Legea blokeo horretan esku hartzeko onartu zen, eta lehen aurreproiektu horiek tresna beharrezkoa eta erabilgarria zela egiaztatzen hasi dira”, azpimarratu du sailburuak.
Babiloniak % 5eko erreserba estrategikoa estreinatuko du
Urnietako Babilonia esparruaren birpartzelazioa izango da Eusko Jaurlaritzaren lurzoru-ondare publikoan Presako Neurrien Legean aurreikusitako % 5eko partaidetza txertatuko duen Euskadiko lehena. Etxebizitza eta Hiri Agenda Sailak errekerimendu bat bidali zion Udalari, birpartzelazioaren behin betiko onarpenak hasieran erreserba hori kontuan hartu ez zuela egiaztatu ondoren.
Erregulazio berriaren arabera, partikularrek sustatutako gauzatze-unitateetan, hirigintza-lagapen publikoaren herena Eusko Jaurlaritzari dagokio. Unitate horiek nagusiki bizitegi-erabilerakoak dira, eta 20.000 metro karratu baino gehiagoko bizitegi-sabaia eta etxebizitza babestuaren aurreikuspena dute. Partaidetza hori aprobetxamendu osoaren % 5 da, eta lagapen publikoa, berriz, % 15ekoa. Zenbakietan, birpartzelazio-proiektuak 34.741 m²-tan kuantifikatzen du esparruaren bizitegi-eraikigarritasuna, eta 69.750,36 m²-tan guztizko eraikigarritasun haztatua. Horietatik, % 5 Eusko Jaurlaritzari egokituko zaizkio, hau da, 3.487,5 m².
Legeak aukera ematen du lagapena partzela eraikigarrietan edo eraikitako, amaitutako eta ekipatutako etxebizitzen azaleran gauzatzeko, eta horiek ondare publikoari atxikita geratuko dira. Babilonian, egokitzapen teknikoa amaitzen ari da Eusko Jaurlaritzari dagokion aprobetxamendua —3.487,5 m² horiek— amaitutako 30 etxebizitza babesturaino gauzatzeko. Etxebizitza horiek haren izenean inskribatuko dira eta alokairuko parke publikoan sartuko dira. Behin betiko zifra oraindik itxi behar diren kalkulu ekonomiko eta urbanistikoen araberakoa izango da.
Formula horri esker, % 5 gauzatu ahal izango dira, esparruaren jarraipena arriskuan jarri gabe eta birpartzelazio berri bat hastera behartu gabe. Helburu teknikoa da prozesua iraila amaitu baino lehen osatzea, errekerimenduaren erantzuna formalizatu eta erregistro-xehetasunak eta xehetasun ekonomikoak ebatzi ondoren.
Itxasok azpimarratu duenez, “ez gaude doako emakida baten aurrean, ezta udalerri bakoitzean modu desberdinean negozia daitekeen borondatezko erabaki baten aurrean ere. Eusko Legebiltzarrak onartutako legezko automatismo bat betetzea da. Babilonia izango da lehen kasua, baina baldintzak betetzen dituzten birpartzelazio guztiek hasieratik txertatu beharko dute Eusko Jaurlaritzari dagokion partaidetza”.
Alokairu publikoari eusteko herrialde-erreserba bat
Erreserba estrategikoari esker, alokairuko etxebizitza babestuak sustatzera iraunkorki zuzendutako lurzorua eta bizitegi-aktiboak metatu ahal izango dira. Helburua da Eusko Jaurlaritzari ondare-oinarri egonkor bat ematea, datozen hamarkadetan sustapen berriak programatu ahal izateko eta unean uneko lagapenekiko edo lursailen egoeraren araberako eskuragarritasunarekiko mendekotasuna murrizteko.
Mekanismoak udal-lankidetzarako aukerari eusten dio. Udal batek alokairuko etxebizitza publikoa zuzenean sustatzea erabakitzen duenean, lagapen horren ondoriozko partzelak eskatu ahal izango dizkio Eusko Jaurlaritzari, dagokion eraikuntza-proiektua aurkeztuta. Lehentasuna da bermatzea hirigintza-aprobetxamendu publikoak azkenean etxebizitza eskuragarria sortuko duela eta helburu horri lotuta jarraituko duela.
“Lurzoruaren erreserba estrategikoa herrialde-mailako kontua da, eta ez da bidezidorrik onartzen legearen aplikazioan. Baldintzak betetzen dituen operazio bakoitzak ondare publikoa handitzen lagundu behar du, eta lortutako metro karratu bakoitza alokairuko etxebizitza babestura bideratu behar da”, ohartarazi du Itxasok. Sailak birpartzelazio berrien jarraipena egingo du, aurreikuspen hori behar bezala txertatzen dela bermatzeko.
Tresna partekatu baten lehen urratsak
Gamongoa eta Vicioseko aurreproiektuek, batera, 1.405 etxebizitzarainoko ahalmena dute. Sailaren arabera, joera politiko desberdinetako gobernuak dituzten udalerrietan haiek aktibatzeak indartu egiten du onartutako tresnen izaera praktikoa eta transbertsala.
Sailburuak egungo egoeraren irakurketa zorrotza egiteko eskatu du: “Lehen urratsetan gaude, eta aurreproiektu bat oraindik ez da entregatutako etxebizitza bat. Tramitazioa, txostenak, urbanizazioa eta obra geratzen dira. Baina ezin dugu ahaztu blokeatutako esparruak mugitzen hasi direla eta lehenengo erreserba estrategikoa forma hartzen ari dela. Argitaratu eta zazpi hilabetera, Legea onartu zeneko eginkizuna betetzen hasia da”.
