- 2026ko Ituna Inkestaren arabera, EAEko herritarren %94,2 autogobernua mantentzearen edo zabaltzearen alde dago eta %66,3k lehentasunezkotzat jotzen du Estatutu berri bat
- Herritarren gehiengoak autogobernua eta ongizatea lotzen ditu, deszentralizazio handiagoa babesten du eta Kontzertu Ekonomikoa Euskadiren erabakitzeko ahalmenaren berme nagusi gisa aitortzen du
Autogobernuak babes zabala eta egonkorra du euskal herritarren artean. Hala egiaztatzen du Jon Garro eta Asier Blas ikertzaileek Kontzertu Ekonomikoaren eta Foru Ogasunen Dokumentazio eta Ikerketarako Ituna Zentrorako (EHU) eta Eusko Jaurlaritzako Gobernantza, Administrazio Digital eta Autogobernu sailaren laguntzarekin egindako Ituna inkestaren emaitzak.
Autogobernua mantentzea edo zabaltzea, gehiengoaren aukera
Emaitzek erakusten dute herritarren gehiengoa egungo autogobernua mantentzearen edo handitzearen alde dagoela. %94,2 ideia horren alde dago. %38,8 indarrean dagoen autogobernu mailarekin ados dago, %34,9 autogobernua zabaltzearen aldekoa da, %20,5 independentziaren aldekoa da eta soilik %4,6 dago autogobernua murriztearen alde.
Autogobernuaren babesa ez da orainaldira mugatzen. Hiru pertsonatik bik uste dute Estatutu berri bat egitea eta onartzea lehentasunezkoa izan beharko lukeela euskal erakundeentzat. Zehazki, %66,3k uste du oso lehentasunezkoa edo nahiko lehentasunezkoa dela, eta %30,1ek ez du uste hain premiazkoa denik.
Eskaera horren atzean, inkesta osoan zehar errepikatzen den ideia bat dago. Euskal gizarteak autogobernua ongizate kolektiboarekin identifikatzen du. Inkestan parte hartutako pertsonen %53,9k Ekonomia Ituna defendatzeko arrazoi nagusitzat jotzen du ongizatea, eta %47,6k gauza bera esaten du autogobernuari buruz. Oro har, bi kasuetan, Ekonomia Itunaren eta autogobernuaren alde lerrokatzeko arrazoi nagusiena da ongizatea, beste edozein argudioren gainetik.
Ekonomia Ituna, autogobernuaren zutabea
Autogobernuaren eta ongizatearen arteko lotura hori, inkestan jasotako beste datu batean ere nabarmentzen da; hain zuzen ere, Kontzertu Ekonomikoak autogobernuaren zutabe gisa duen eginkizunean. Inkestak adierazten duenez, «legitimitate sozial handia eta egiturazkoa du»; izan ere, elkarrizketatutako hamar pertsonatik ia bederatzik ( %89,1) garrantzi handia edo nahiko handia ematen diote Euskadiren erabakitzeko ahalmenari, eta %82,2k babesten du Kontzertu Ekonomikoaren jarraipena. Beste edozein euskal erakunde-sistemak baino babes handiagoa du Ekonomia Itunak; Gernikako Estatutuak (%60,0) edo Lurralde Historikoen Legeak (%63,8).
Azterlanak berak Kontzertuari emandako babesaren indarra ere aztertzen du, galdera hipotetiko baten eskutik: Estatuak aldebakarrez Ituna indargabetuko balu zer gertatuko litzatekeen galdetuz. Kasu horren aurrean, inkestan parte hartutako pertsonen erdiak baino gehiagok (%51,1) independentzia babestuko lukete, gaur egun independentzia lehentasunezko aukeratzat hartzen duten %20,5aren bikoitza baino gehiagok.
Gizarte Segurantza, eskualdetzeke dagoen eskari historikoa
Inkestak, halaber, oraindik eskualdatzeke dagoen eskumen batean jartzen du arreta: Gizarte Segurantzaren araubide ekonomikoaren transferentzian, Gernikako Estatutua onartu eta 47 urtera oraindik ere osatu gabe dagoena. Inkestatutako pertsonen erantzuna argia da. Gehiengoa (%64,4) bere kotizazioak eta prestazioak Euskadin kudeatzearen alde dago, eta %13,9 soilik dago aurka.
Euskal erakundeak, balorazio altuena dutenak
Inkestak erakunde bakoitzak herritarrengan eragiten duen konfiantza maila ere neurtzen du, eta euskal erakundeak dira emaitza onenak dituztenak. Herri administrazioen artean, Eusko Jaurlaritza da konfiantza altuena duena: 10etik 6,25eko konfiantzarekin; ondoren, foru-aldundiak (6,21) eta udalak (6,16) daude. Europar Batasuna (4,96) eta, batez ere, Espainiako Gobernua (4,77) da baloraziorik baxuena duena inkesta egindako pertsona guztien artean.
Gazteak, informazio gutxiago eta adostasun handiagoa
Ikerketak belaunaldien arteko desberdintasunak ere azaleratzen ditu. 30 urtetik beherakoen %46,3k soilik adierazten du Ekonomia Itunaren funtzionamendua asko edo zertxobait ezagutzen duela, biztanleria osoaren artean aldiz, %58,8k du ezagutza hori. Arrakala horrek Kontzertuaren beraren balorazio xumeagoa ere badakar adin-talde horren artean. Autogobernuari dagokionez, oro har, egungo mailarekin adostasun handiena duen taldea, gazteena da, %47,9ko gogobetetze-mailarekin, lagin osoko zifrarik altuena.
Fitxa teknikoa
Ituna 2026 inkesta Jon Garrok eta Asier Blasek egin dute Ekonomia Itunaren eta Foru Ogasunen Dokumentazio eta Ikerketa Zentrorako (EHU), Eusko Jaurlaritzako Gobernantza, Administrazio Digital eta Autogobernu sailaren babesarekin. Landa-lana 2026ko urtarrilaren 26tik otsailaren 23ra bitartean egin zen, Euskadin bizi diren 18 urtetik gorako pertsonei telefonoz egindako 1.200 elkarrizketen bidez. Lagina lurralde historikoaren, sexuaren, adinaren eta ikasketa-mailaren arabera antolatu zen, eta gehieneko errore-marjina ± % 2,8koa da, %95eko konfiantza-mailarekin.
