- Kasu honen identifikazio genetikoa oso azkarra izan da, 96 eta 90 urteko bi alabek DNA lagina eman baitute
- Beste hiru identifikazio gauzatu dira eta, dagoeneko, 30 dira identifikatuak Urduñako hilerrian berreskuratutako 93 pertsonetatik
- Azken identifikatuen izenak: Teodoro Barrero Madero, Zalamea de la Serenakoa, eta Juan Bernáldez Díaz, Barcarrotakoa, biak Badajozekoak, eta Ernesto Morales Casado, Tarragonakoa
- Hau guztia Gerra Zibilean eta diktaduran desagertutako pertsonak bilatzeko programaren emaitza berri bat da, familia horien sufrimendua orbaintzen laguntzeko ekimena, eta, aldi berean, gizarte osoa duintzen duen prozesua da, biktima horiei egungo gizartearen memoria kolektiboan merezi duten lekua ematen baitie
Eusebio Moreno Duranen gorpuzkia bere alabetako batek, Casimirak, jaso du. 90 urte ditu emakumeak eta bere familiarekin batera, aitaren gorpuzkiak jaso ditu gaur goizean Carabanchelgo (Madril) hilerrian, Maria Jesus San Jose Justizia eta Giza Eskubideen sailburuaren eta Alberto Alonso Memoriaren, Bizikidetzaren eta Giza Eskubideen Institutuko zuzendariaren eskutik.
Eusebio Moreno Duranen gorpuzkiak genetikoki identifikatzeko prozesua azkarra izan da, bi alaba bizi baititu; Maria, 96 urtekoa, eta Casimira, 90 urtekoa. Moreno familiak Urduñako desobiratzeen berri izan eta 2026ko urtarrilean jarri zen harremanetan Gogorarekin. Beharrezko egiaztapenak egin ondoren, Eusebioren bi alabei DNA laginak hartu zaizkie (prozesu erraza eta minik gabekoa da) eta hezur-hondarretako laginarekin erkatuta egin da identifikazioa. Prozesua gaur amaitu da, gorpuzkiak familiari itzultzerakoan.
María Jesús San Josék azpimarratu duenez, horrelako keinuetan, non biktimak, errepresioarenak kasu honetan, beren jatorrizko lekura itzul daitezkeen, beren familiekin, ez dago errebantxa asmorik «memoriaren legeekin amaitu nahi dutenek argudiatzen dutenaren aurrean». «Inork ez du inolako gorrotorik adierazi edo elikatu nahi, biktima orok egia, justizia eta erreparaziorako duen eskubidearen defendatzaile irmoak garenon artean behintzat», esan du.
Sailburuaren hitzetan, «iragan zikin eta mingarriari aurre egiteko beldurrik gabe hitz egin dezagun gertatu zenaz». «Horrela bakarrik, berriz gertatzea nahi ez duguna gogoratuz, eraiki ahal izango dugu balio demokratikoetan tinko ainguratutako gizarte bat, errespetuzkoa eta giza eskubideen defendatzaile aktiboa».
Biktima-eredu errepikakorra
Egungo dokumentazioak eredu errepikakorra erakusten du biktima horien artean: atxiloketa gerra amaitu ondoren gertatzen da, jatorrizko lekuetatik urrun eramaten dituzte atxilo eta kartzela frankisten baldintza ankerren biktimak dira, kasu honetan Urduñako Espetxe Zentralekoak.
Orain arteko identifikazioek zera adierazten dute gainera: identifikatu gabe dauden gainerako gorpuzkiak 1941eko martxotik ekainera bitartean hil ziren presoei dagozkiela, espetxea betirako itxi aurreko hilabetetakoak.
Eusebio Moreno Durán Peñalsordokoa (Badajoz) zen, baina bere ondorengoak, gaur egun, Carabanchelen (Madril) bizi da. Eusebiok soldatapeko gisa egiten zuen lan landa-eremuan, 3 seme-alabaren aita zen, eta, gainerako kasuetan bezala, gerra amaitu ondoren hartu zuten preso; Castuerako (Badajoz) Espetxe Zentralera eraman zuten lehenengo, 1940ko urtarrilean, eta handik bi egunera Urduñakora eraman zuten. Han, 40 urte zituela hil zen, heriotza-agiriaren arabera, pneumonia batek eragindako konplikazio baten ondorioz.
Sailburuak gertatutakoa azaltzeko beharraz hitz egin du, bereziki gazteei, errepresioaren krudelkeria azaltzeaz, ez bakarrik gerra zibilean, baizik eta baita gerraosteko eta diktadurako ondorengo urteetan ere. Adierazi duenez, «demokraziak berez dira hauskorrak, eta beti egongo dira, beren interesengatik, beren zutabeak higatu nahi dituztenak». Gorroto-mezuak nola zabaltzen diren ere aipatu du, eta «desberdina etsaia balitz bezala» seinalarazi du.
Hiru identifikatu berri
EHUko Biomics laborategiak senideei laginak hartzeko, lagin genetikoak aztertzeko eta erkatzeko egiten aurrera eramaten duen prozesuak ez du etenik, eta emaitza positiboak ematen ari da. Egunotan, beste hiru identifikazio egin dira, horien artean, Kataluniako lehena, Ampostakoa, Tarragonakoa. Hau Ernesto Morales Casado da.
Harekin, beste bi Extremadurakoak, Teodoro Barrero Madero, Zalamea de la Serenakoa, eta Juan Bernáldez Díaz, Barcarrotakoa jaiotzez, eta Higuera de Vargaseko bizilaguna, biak Badajozekoak. Gogora dezagun Urduñan hildako 225 pertsonen erdia baino gehiago (%56) Extremaduratik ekarri zituztela.
Urduñako Espetxe Zentraleko 30 biktima identifikatuta
Behin hilerriko desobiratze lanak amaituta, 93 pertsonaren gorpuzkiak berreskuratu dira, guztiak Urduñako espetxe frankistaren biktimak. Lortu diren identifikazioen arabera, identifikatzeko dauden gorpuzkiak 1941eko martxotik ekainera arte hildako presoenak direla ondorioztatzen da, orduan itxi baitzen behin betiko zigor arloko zigorra.
Urduñako kasuan, jakina da gutxienez 225 pertsona hil zirela espetxe horretan, guztiak gizonezkoak eta beste autonomia-erkidego batzuetatik eramandakoak. Erdiak baino gehiago, 127 extremadurarrak ziren, eta beste 41 gaztelaniazkoak (34 Ciudad Realekoak, 4 Toledokoak eta 3 Albacetekoak), 22 Malagako espetxetik eramanak, 7 Tarragonakoak eta gainerako 28ak Estatuko beste probintzia batzuetakoak.
Hildakoei eta aldez aurreko identifikazioei buruzko informazio gehiago: https://labur.eus/orduna
‘Gerra Zibilean Desagertutako Pertsonak Bilatzeko Programa’
Ekimen honek desagertutako pertsonen senideen sufrimendua orbaintzen laguntzen du, horiek identifikatuz eta familiei itzuliz, eta prozesu horrek gizarte osoa duintzen du, biktima horiei egungo gizartearen memoria kolektiboan merezi duten lekua ematen baitie.
Gogora Institutuak finantziatu, kudeatu eta koordinatzen du ‘Gerra Zibilean Desagertutako Pertsonak Bilatzeko Programa’, gerran eta diktadura frankistaren lehen urteetan hildako pertsonak bilatu, berreskuratu eta identifikatzeko. Identifikaziora iritsi arteko prozesuaren etapa ezberdinetan parte hartzen dute Euskal Prospekzio Taldeak, Gerra Zibileko biktimen balizko ehorzketak aurkitzeaz arduratzen denak; Aranzadi Zientzia Elkarteak, gorpuzkiak lurpetik atera eta auzitegi-azterketa egiten duenak; eta EHUko Biomics laborategiak, DNA laginak aztertzeaz eta erkatzeaz arduratzen denak.
Gogorarekin harremanetan jartzeko:
gogora.prentsa@euskadi.eus | 944032850
