- Hiru udalerri berri horiekin, 17 udalerritan (biztanleriaren % 54) eremu tentsionatuen hedapena erabatekoa da, joan den asteartean Bizkaiko eta Arabako erreferentzia-indizeak argitaratu ondoren
- Guztira, hiru udalerriek 1.500 etxebizitza berri inguru sustatzea aurreikusten dute datozen urteetan. Kopuru hori ia 1.800era igo liteke, baldin eta beren plangintzetan aurreikusitako hirigintza-potentzial guztia garatzen bada. Guztiak etxebizitza hutsaren kanona aplikatzeko aukera aztertzen ari dira, alokairuan etxebizitza gehiago jartzeko helburuarekin
Arrasate, Pasaia eta Zestoa bizitegi-merkatu tentsionatuko eremu izendatu dituzte gaur goizean Eusko Jaurlaritzaren Gipuzkoako Ordezkaritzan, Donostian, egin den ekitaldian. Bertan, udalerri horietako Maider Morras, Teo Alberro eta Mikel Arregi udal-arduradunek eta Denis Itxaso Etxebizitza eta Hiri Agendako sailburuak parte hartu dute. Adierazpena BOEn gaur argitaratu da eta bihar bertan sartuko da indarrean, eta, horri esker, hiru udalerriek hainbat neurri aktibatu ahal izango dituzte alokairuaren prezioak ez igotzeko, etxebizitza eskuragarrien eskaintza handitzeko eta etxebizitza eskuratzeko zailtasunen aurrean herritarren babesa indartzeko. Oro har, hiru udalerriek 1.500 etxebizitza berri inguru sustatzea aurreikusten dute datozen urteetan. Kopuru hori ia 1.800 etxebizitzetara igo daiteke, baldin eta haien plangintzetan aurreikusitako hirigintza-potentzial guztia garatzen bada.
Zerrendara gehitutako udalerri berri horrekin, Gipuzkoak jada 13 udalerri ditu eremu tentsionatu gisa izendatuta —Errenteria, Zumaia, Lasarte-Oria, Irun, Donostia, Astigarraga, Usurbil, Hernani, Tolosa, Lezo, Arrasate, Pasaia eta Zestoa—, hau da, lurraldeko biztanleriaren % 57,5 (374.455 biztanle guztira) alokairu-merkatua arautzeko neurri espezifikoak aplikatzen diren herrietan bizi da. Aipatzekoa da figura hori gero eta hedatuagoa dagoela, bereziki Gipuzkoan —oso hedatua dago Donostiako metropolialdean—, baina, era berean, pixkanaka beste esparru batzuetara hedatzen ari da, etxebizitza-merkatuaren inguruko tentsioa ez baita soilik hiri-fenomenoa, egiturazkoa baizik.
Gainera, Itxaso sailburuak azaldu duenez, «zerrenda horri gaur egun izapidetzen ari diren espedienteak —Bergara, Deba, Oiartzun, Oñati eta Orio— gehitzen bazaizkio, estaldura gipuzkoarren % 64,2ra iritsiko litzateke, 465.585 biztanlerengana». Euskal Autonomia Erkidego osoan, bestalde, 17 dira jada eremu tentsionatu izendatutako herriak, eta 1.100.000 biztanle baino gehiago barne hartzen dituzte, hau da, biztanleriaren % 54. «Abian diren espedienteekin —aipatutako Gipuzkoako udalerriak eta Bizkaiko Basauri, Sopela, Urduliz, Gorliz, Bermeo, Lekeitio eta Elorrio barne— ehuneko hori % 57ra igoko da datozen hilabeteetan», gaineratu du.
Era berean, oraingo honetan deklarazio berriak Gipuzkoako udalerriei soilik dagozkien arren, sailburuak honako hau nabarmendu nahi izan du: «Eremu tentsionatuen sistema erabat martxan dago Euskal Autonomia Erkidego osoan, joan den asteartean Bizkaia eta Arabarako erreferentziazko prezioen indizeak sartu ondoren; horrek bermatzen du alokairuaren merkatu osoak babes-mekanismo eraginkorrak izatea, bai maizterrentzat, bai jabeentzat».
ARRASATE: Merkatuaren egiturazko presioa eta etxebizitza babestua hedatzearen aldeko apustua
Arrasatek eremu tentsionatu izendatu du etxebizitza-eskaria etengabe hazten ari delako, batez ere alokairuan, eta eskaintza ez delako nahikoa egiturazko aldaketa horri aurre egiteko. Azken urteetan, alokairuaren prezioa % 23,9 igo da (2017–2022) eta % 30,7 perspektiba 13 urtera zabalduz gero, lurraldeko batez bestekoen gainetik kokatuz. Alokairurako parkeak txikia izaten jarraitzen duen (% 13,9) testuinguruan gertatu da igoera hori, eta horrek eskaintzaren eta eskariaren arteko desoreka agerian utzi du.
“Udalak egindako diagnostikotik eratorritako datuek agerian uzten dute etxebizitza oinarrizko eskubide gisa bermatzetik urrun dagoela, nagusiki merkatuaren dinamiken arabera arautu baita. Adierazpen horrek mugak jarri nahi dizkie mekanismo horiei, eta tresna juridiko eta instituzionalak ezarri nahi ditu, etxebizitza herritarren zerbitzura jarri ahal izateko. Ez dugu ahaztu behar etxebizitza ezinbesteko zutabea dela bizitza duina garatzeko”, adierazi du Arrasateko alkate Maider Morrasek.
Bizitegi-ereduaren aldaketa nabarmena da: alokairuan dauden etxebizitzen kopurua % 87 hazi da hamarkada bat baino gehixeagoan, batez ere gazteek eta erosteko ahalmen txikiagoa duten familiek bultzatuta. Hala ere, joera-aldaketa horrekin batera eskaintza ez da behar adina hazi. Horrez gain, egituraren aldetik mugak dituen parke bat dago: etxebizitza babestua guztizkoaren % 8,07 da, eta erabilera efektiborik ez duten etxebizitzen ehuneko handi bat dago (% 9,7); horietako askok birgaitzeko edo aldi baterako erabiltzeko beharra dute.
Egoera horren aurrean, Udalak zehaztutako hiru urterako Ekintza Planak esku-hartze integral bat planteatzen du. Esku-hartze horretan, honako alderdi hauek konbinatzen dira: etxebizitza babestu berria garatzea (1.000 inguru hurrengo 15 urteetan), dagoen parkea mobilizatzea eta gizarte-politikak indartzea. Jarduketa nagusien artean, honako hauek nabarmentzen dira: San Andres Berri edo Intxausti bezalako esparruak garatzea; lurzoru publikoak aktibatzea, Eusko Jaurlaritzarekin lankidetzan; tamaina txikiko etxebizitzak sustatzea, familia-errealitate berrietara egokituak; eta gazteentzako eta adinekoentzako zuzkidura-apartamentuak sustatzea. Horren harira, Morrasek nabarmendu du “udal-titulartasuneko orube hau etxebizitza babestuak eraikitzeko dela, eta Eusko Jaurlaritzarekin izandako elkarrizketetan orube hori lagatzeko prest gaudela adierazi dugu; sintonia positiboa izan da”.
Planak, halaber, La Merced eraikina erosi ahal izatea aurreikusten du —belaunaldien arteko zuzkidura-apartamentuak garatzeko—, baita neurri fiskalak, alokairurako laguntzak eta esku hartzeko tresnak ere, hala nola prezioak kontrolatzea edo etxebizitza hutsak mugitzea, metro koadroko 10 euroko kanona ezarriz. Kanon hori % 10 handituko da urteko aitorpenaren indarraldian, haren hasierako zenbatekoa hirukoiztu arte, hau da, metro koadroko 30 eurora arte. «Eremu tentsionatu izendatzeak datozen hilabete eta urteetan pixkanaka aktibatu beharko diren tresnak ematen dizkigu. Prozesu horrek elkarrizketa zuzena eskatzen du jabeekin, Arrasaten dauden ahalik eta etxebizitza huts gehien merkatuan sartzeko», esanez amaitu du alkateak.
PASAIA: Bizitegi-presio handia hiri-hazkunderako ahalmen txikia duen udalerri batean
Pasaia lurraldeko kasurik konplexuenetako bat da, bizitegi-presio handia eta garapen berrietarako lurzoru erabilgarririk eza konbinatzen baititu. Familiek, batez beste, diru-sarreren % 35,9 bideratzen dute etxebizitza ordaintzera —gehiegizko ahaleginaren atalasetik gora—, eta % 37,4ko puntak dituzte Trintxerpe bezalako barrutietan. Prezioak nabarmen igo dira, azken urteetan % 35 jabetzan erosteko etxebizitzetan eta % 23,3 alokairuan daudenetan.
Aldi berean, eskaintza murriztu egin da, eskariak handia izaten jarraitzen duen bitartean, batez ere tokikoak. Izan ere, etxebizitza-eskaeren % 60 baino gehiago erroldatutako pertsonenak dira eta alokairura bideratzen dira; eskatzaileak batez ere pertsona bakarreko unitateak eta errenta ertain edo baxuak dituztenak dira. Hirigintzaren ikuspegitik, ia erabat finkatua dago udalerria, eta, gainera, etxebizitza-parke zahartua du, irisgarritasun-arazoekin. Horrek erantzuteko gaitasuna mugatzen dio.
Hala ere, aurreikusitako Ekintza Plana lau ardatz estrategikoren inguruan egituratzen da, eta errealitate horretara egokitutako neurrien konbinazioaren aldeko apustua egiten du: 400 etxebizitza publiko berri ingururen garapen mugatua, adibidez Luzuriaga (73), Estrataldea (94), Izarra (28) edo Bordaenea (14) sustapenetan, eta jarduketa berriak Azkuene Goia (40), Larrabide Azpi (62) edo Papin (48) sustapenetan; formula alternatiboak bultzatzea, hala nola zuzkidura-apartamentuak edo erabilera-lagapeneko kooperatibak, eta hiria birgaitzearen eta berroneratzearen aldeko apustu sendoa. Halaber, neurri arautzaileak indartzen dira, besteak beste, alokairu turistikoaren kontrola, etxebizitza hutsen mobilizazioa, alokairu eskuragarrirako pizgarri fiskalak eta edukitzaile handiaren kontzeptua birdefinitzeko aukera esku-hartze publikoa areagotzeko.
Horren ildotik, Teo Alberro alkateak adierazi duenez, «etxebizitza eskuratzea da gaur egun desparekotasuna adierazten duen faktore nagusietako bat, eta erakundeok erabakitasunez jokatzeko erantzukizuna dugu. Plan hau ez da soilik dokumentu tekniko bat: konpromiso politiko bat da Pasaiako herritarren etxebizitza-eskubidea bermatzeko. Prezioek gora egiten duten bitartean, auzotar askok —bereziki gazteek— beren herritik kanporatzen dituztela ikusten dute. Ezin dugu onartu Pasaian bizitzea pribilegioa izatea”.
Era berean, azpimarratu du “ia erabat sendotuta dagoen udalerria garela, kanporantz hazteko tarterik ez duena. Horregatik, bide berrien aldeko apustua egin behar dugu: etxebizitza hutsak aktibatu, birgaitu eta bizitza erdigunean jarriko duten formula alternatiboak garatu, eta espekulazioa baztertu. Eskura ditugun tresna guztiak erabiliko ditugu etxebizitza hutsak mugiarazteko eta jokabide espekulatiboak geldiarazteko. Ez dauka zentzurik etxebizitza itxiak egotea bat eskuratu ezin duen jendea dagoenean. Etxebizitza eskubidea da, ez inbertsio-ondasuna”. Pasaiak hutsik dagoen etxebizitzari kanona ere aplikatzea aztertu du: 10 euro etxebizitzaren metro karratu bakoitzeko, eta % 10 gehituko da etxebizitzaren deklarazioak indarrean irauten duen urte bakoitzeko, hasierako zenbatekoa hirukoiztu arte.
ZESTOA: Bizitegi-erakarpena, etxebizitza babestuaren eskasia eta mobilizazio-potentzial handia
Zestoa eremu tentsionatu izendatu dute, hazkunde demografiko iraunkorreko eta eskualde-ingurunean betetzen duen zereginaren eraldaketako testuinguru batean. Azken urteetan, biztanleria % 22,6 hazi da, eta aurreikuspenen arabera, datozen urteetan hazten jarraituko du. Hala ere, etxebizitza-parkeak ez du erritmo berean eboluzionatu, eta horrek eskaintzaren eta eskariaren arteko egiturazko desoreka eragin du.
Gaur egun, udalerriak 1.859 etxebizitza ditu, 46 urtetik gorako batez besteko antzinatasunarekin, eta etxebizitza babestu oso gutxi daude (% 2,5). Alokairu-eskaera nagusi da (314 eskaeretatik % 71,6), eta gazteek eta pertsona bakarreko unitateek pisu handia dute. Horrek agerian uzten du bizitegi-premiak aldatu egin direla. Horri datu bereziki garrantzitsu bat gehitu behar zaio: etxebizitzen % 20,6k (388) ez du erroldatutako pertsonarik, eta etxebizitza hutsen tasa % 10,1era iristen da, Gipuzkoako batez bestekoaren gainetik, eta horrek aukera handia ematen du etxebizitzak alokatzeko aukeran sakontzeko. Mikel Arregi alkatearen hitzetan, «Zestoa demografikoki oso sakabanatuta dagoen herria da, auzo ugari ditu (Arroabea, Arroagoia, Aizarna…), eta horietako gehienetan, bizitegi-eskaintzarik ez dagoenez, hirigune nagusia are gehiago tentsionatzen da».
Horregatik, Udaleko Ekintza Planak lau ardatzetan egituratutako estrategia bat planteatzen du. Nagusia etxebizitza babestuen parkea —gaur egun 47 unitatekoa da— pixkanaka handitzea da, alokairu sozialari arreta berezia jarrita. Helburua da, epe ertainean, prezio mugatuko etxebizitza-stock nahikoa sortzea, merkatu librean eragina izateko eta prezioen igoera zuzentzeko. Sustapen-arloko hainbat jarduera zehatz ere aurreikusten ditu planak. Horien artean, AB04 Rezola (Arroabea) esparrua berraktibatzea nabarmentzen da; esparru horretan 35 etxebizitza egiteko gaitasuna dago. Hasiera batean merkatu librerako aurreikusita bazeuden ere, sustapen hori alokairuko etxebizitza babestuetara bideratzea planteatzen du Udalak, Eusko Jaurlaritzarekin elkarlanean.
Era berean, udal-lurzoruetan etxebizitza babestu berriak sustatzea aurreikusten da, gutxienez 12 etxebizitza sortuz alokairu sozialera bideratutakoak, erakundeen arteko lankidetza-formulen bitartez. «Duela gutxi Udalak alde zaharrean dauden bi bloke erosi eta eraitsi ditu alokairu sozialerako etxebizitzak eraikitzeko helburuarekin», adierazi du Arregik. Jarduketa horiei, gaineratu du, “beste leku batzuetan 10 etxebizitza gehiago sortzeko aukera gehitu behar zaie, horiek ere alokairura bideratuta. Guztira 57 etxebizitza berriri buruz ari gara”.
Etxebizitza hutsen mobilizazioari dagokionez, Udalak errolda bat osatuko du eta parke hori aktibatzeko neurriak aplikatuko ditu, 10 €/m² arteko kanon bat barne, pixkanaka gehituz. Bitartekaritza-programak ere bultzatuko dira —Bizigune kasu—, baita birgaitze-jarduketak ere, dagoen parkea egokitzeko. Gainera, “duela urtebetetik indarrean dago erabiltzen ez diren merkataritza-lokalak etxebizitza gisa erabiltzeko aukera arautzen duen udal-ordenantza”, baieztatu du alkateak.
Hirugarren ardatzak alokairurako laguntzak indartzen ditu, batez ere gazteentzat. Gaztelagun programak 36 espediente kudeatu ditu Zestoan, eta horietatik 10ek aktibo jarraitzen dute. Udal-mailan, emantzipaziorako laguntzak daude, urtean 40.000 euroz hornituak. Kolektibo zaurgarrientzako neurriak ere aurreikusten dira, etxegabetze kasuetarako Bizigune bidezko alternatibak eta larrialdietarako etxebizitzen garapena barne. Azken batean, eremu tentsionatuaren deklarazioak merkatuan esku hartzeko aukera emango du, kontratu berrietan errentak mugatuz, erreferentzia-indizeak ezarriz eta ezohiko luzapenak ezarriz, era horretan, pixkanaka, prezioak egonkortzeko eta maizterrak babesteko —batez ere edukitzaile handien aurrean—.
Zestoako alkate Mikel Arregik bere hitzaldian adierazi duenez, “Zestoak bizitegi-presio handia du bere kokapenagatik, Urola Erdira kostaldetik sartzeko atea baita, eta horrek are gehiago tentsionatzen du herrigunea eskaintza-faltaren aurrean”. Gainera, “soluzio berririk gabe, belaunaldi gazteek alde egin beharko dute, eta horrek herria zahartzea ekarriko du”, ohartarazi du.
Zonatensionadaeuskadi.eus
Eremu tentsionatuen irismenari eta egoerari buruzko informazio eguneratua zonatensionadaeuskadi.eus webgunean kontsulta daiteke. Bertan, eremu horiekin lotutako arau-hausteak jakinarazteko salaketa-postontzi bat dago, besteak beste, alokairu-prezioen mugak betetzen ez direla edo lizentziarik gabeko etxebizitza turistikoen jarduera bezalako egoerak salatzeko.
