Urederraren Iturbururako segurtasuna handitu du, bai bisitatzen dutenentzat, bai bertan dauden habitat babestuentzat, irisgarritasuna hobetzeaz gain. Landa Garapeneko eta Ingurumeneko Departamentuak 498.543 euro inbertitu ditu Europako Next Generation programako MRR funtsetatik Nafarroako gune babestu batean esku hartzeko, Urbasa Andiako Erreserba Naturalaren inguruan, hori baita edukiera mugatuta duen Nafarroako espazio natural bakarra.
José Mari Aierdi Fernández de Barrena Landa Garapeneko eta Ingurumeneko kontseilariaren arabera, “jarduketa horri esker, funtsezko helburu batean aurrera egin dezakegu: herritarrok Urederra ibaiaren Iturburuaren Natur Erreserba bezalako naturagune emblematiko eta ahul batez gozatzen jarraitu ahal izatea, hura bereizten duten natura-balioak arriskun jarri gabe. 90.000 bisitari inguru hartzen ditu urtean, eta, beraz, erabilera publikoa antolatzea, pasabideak mugatzea eta habitat sentikorrenak babestea ere kontserbazio-neurri bat da”.
Hala adierazi du gaur goizean Urederra ibaiaren iturburura egindako bisitan, Pepe Lizarraga Zudaire Bakedaoko Kontzejuko ordezkariarekin batera. Kontzeju hori da, hain zuzen ere, gune hori kokatzen den herri-lurraren jabea. Ibilbidean zehar, zuzendaritza nagusiko langile teknikoak eta konponbidea diseinatu zuen arkitekto-taldeko kideak izan dituzte lagun.
Urtero 90.000 pertsona inguruk aukeratzen dute gune enblematiko hori txangoetarako. Bertan, turkesa koloreko putzu bat dago, mendilerroko akuiferoaren irteera naturalean sortua, eta hori guztia pagadi natural baten inguruan. Horma bertikal batean 630 metroko altitudean irekitzen den zulogune batetik ateratzen da ura, eta segundoko 4.500 litroko batez besteko emaria du. 2023tik 2025era bitartean, Ingurumen Zuzendaritza Nagusiak lurzoruak egokitu eta bidea mugatu eta markatu zuen, inguruneko habitatak babesteko eta erabilera publiko hori segurtasun handiagoarekin ahalbidetzeko.
Kontseilariaren hitzetan, “jarduketa honek nabarmen hobetzen du ibilbidearen segurtasuna, puntu zailenak igarotzeko eta larrialdi-zerbitzuak errazago iristeko pasarela berriei, eskailerei, barandei eta plataformei esker. 500.000 euro inguru inbertitu dira Europako Next Generation funtsetan, gune horren kontserbazioaren eta gozamenaren arteko oreka lortzeko, eta, hala, Urederrak etorkizuneko belaunaldientzat Nafarroako ondare naturalaren erreferente izaten jarrai dezan bermatzeko.
Iturburua «Ega Urederra Ibaiak» Kontserbazio Bereziko Eremuaren (KBE) parte da, toba karedunen gainean kokatutako habitat ahul eta sentikorra, uraren kaltzio karbonatoa landare-hondakinen gainean prezipitatuz eratutako harri porotsua. Bide osoa Bakedaon hasten da eta 6,2 km inguru ditu, eta ibaia, harkaitza eta basoa elkartzen dira bertan. Juan Ignacio Urquía Lus, Aitziber Pagola Ayestarán eta Rubén Santos Albillok osatutako arkitekto-taldearen proiektu baten gainean exekutatu dira lanak.
Mugatutako eta ingurunearekin bat egiten duen bidea
Ingurumen Zuzendaritza Nagusiak Euskal Herriko Unibertsitateko (EHU) espezialistei eskatutako azterlanetan, ekosistemen higadura- eta narriadura-prozesuak hauteman ziren, bai eta Urederra ibaiaren Iturburuko bidearen beheko zatian gunea bisitatzen dutenentzako arriskuak ere. Hain zuzen ere, azterlan horiek jarri zituzten oinarriak gehieneko edukiera ezartzeko eta ibilbidearen azken zatira sartzea debekatzeko. Esku-hartzea pasabideari baimendutako zatia egokitzean oinarritu da.
Hala, higatutako lurzoruaren zati bat lehengoratu da, komunitatearen intereseko habitat horretako espezie kaltetuenak haztea ahalbidetzeko, eta igarotze-eremua mugatu da (toba metaketak eta kalkarenita substratua), mantentze-lan txikiko neurrien bidez, “zapalketa” dela eta berriro honda ez daitezen. Horretarako, natura imitatzen duten eraikuntza-soluzio sinpleak erabili dira, forma kurbatuak diseinatuz eta ikusmen-inpaktu txikia duten “Km 0”-ko material naturalak erabiliz, hala nola karea edo akazia zerraduneko zura.
Aldi berean, esku-hartzeak Urederrara joaten diren bisitariak babesteko ere balio izan du: desnibel zailenak gainditzeko plataformak jarri dira, eta segurtasuna hobetzeko barandak, pasabideak eta eskailerak instalatu dira. Horrez gain, ibilbidea bideratu egin da, eta erreskate baten kasuan larrialdi-zerbitzuak sartzeko behar adina leku uzten saiatu da. Gogoratu behar da naturagune horren irisgarritasuna ez dela % 100ekoa; erdi-mailako mendiko ibilbide zirkularra da, zailtasun ertainekoa, eta ez da egokia ez mugikortasun urriko pertsonentzat, ezta adingabeen aulkitxoentzat ere. Azkenik, lan hauek paseatzeko esperientzia ere hobetu dute, lehendik zeuden 14 begiratokiak ere egokitu baitira. Egurrezko ertzak dituzte, ikuspegia oztopatzen ez duen altueran. Bisitari-fluxuak kudeatzeko, mugaketaz gain, kartelak eta informazio-panelak berritu dira.
Balio ekologiko handiko habitatak eta espezieak
2017tik, iturburua «Ega Urederra ibaiak» Kontserbazio Bereziko Eremuaren (KBE Natura 2000) parte da. Baina bere balioa askoz lehenago aitortu zen; izan ere, 1987tik, Iturburuak eta haren inguruneak 119 hektareako Natura Erreserba osatzen zuten, eta hamarkada bat geroago, Urbasa-Andia Parke Naturalaren barruan sartu zen.
Gune hori toba karedunaren gainean eratutako ekosistema batek nabarmentzen du; harri porotsu eta ahul bat da, milimetroz milimetro eratutakoa, uraren kaltzio karbonatoaren prezipitaziotik sortzen dena. Ura azalera ateratzean, disolbatuta daramatzan materialek hauspeatzeko beharrezko baldintzak aurkitzen dituzte. Horrela, landare txikiz estalitako gainazaletan zehar jariatzen da ura, eta landare horiek kaltzita-geruza finak jasotzen dituzte, eta balio ekologiko handiko ingurune berezi bat osatzen da. Baso, erribera eta harkaitzez osatutako multzo honek fauna aberatsa du. Urederrako beste espezie batzuen artean amuarraina, ur-zozoa edo muxarra daude.
Eguneko 500 pertsonarentzako bisita, aldez aurretik erreserba eginda
Ibilbidea Urederrako aparkalekuan hasi da, eta aparkalekuak 162 plaza ditu. Azpiegitura horrek funtsezko eginkizuna du baimendutako gehieneko edukiera kontrolatzeko (500 pertsona egunean), eta Landa Garapeneko eta Ingurumeneko Departamentuak kudeatzen du, Bakedaoko Kontzejuarekin (Ameskoabarrena) lankidetzan, Nafarroako Gobernuarekin lankidetzan. Hesidun aparkalekuari esker, aparkatzea arrazionalizatu ahal izan da eta Bakedao hiriguneak bisitarien ibilgailuen ondorioz jasaten zuen presioa arindu da.
Iturburuaren Natur Erreserbarako sarbidea doakoa da, baina aldez aurretik egin behar da erreserba, NAN zenbaki bati lotuta. Erreserba bakoitzak edozein adinetako 15 pertsona eta hiru ibilgailu har ditzake gehienez. Erreserba bisitaren aurreko egunera arte baliogabetu edo alda daiteke, eta sarrera txanda desberdinei lotuta dago (11:00ak baino lehen, 11:00etatik 14:00etara eta 14:00etatik aurrera).
Horretarako gaitutako eremuan aparkatzea derrigorrezkoa da Bakedaon, eta aparkaleku-tasa 2 eurokoa da motozikletentzat, 5 eurokoa turismoentzat eta 10 eurokoa autokarabanentzat, eta online ordain daiteke erreserba egiteko unean. Ibilgailu bakoitzak aparkalekurako sarrera-kode bat jasotzen du, telefono mugikorrean deskarga daitekeena, eta, irakur digitalera hurbilduz, hesia zeharkatu ahal izango duzu. Bisitari buruzko informazio gehiago eskura dezakezu naturgunearen webgunean, nacederodelurederra@gmail.com helbidean eta 948 53 94 26 telefonoaren bidez, astelehenetik igandera 08:30etik 10:30era eta 13:00etatik 19:00etara.
