Gobernu Kontseiluak gaur, Gazteriaren arloko 2030 Euskal Estrategia onartu du, datozen urteetan EAEko gazte-politika publikoen plangintza eta koordinazioa bideratuko dituen erreferentzia-esparrua, Gazteriaren 2/2022 Legearekin bat etorriz eta ikuspegi integral eta zeharkakoarekin.
Ongizate, Gazteria eta Erronka Demografikoaren sailburuak azpimarratu duenez, «gazteria ez da etorkizun hutsa: oraina da. Eta gazteen oraina zaintzea Euskadiren etorkizuna, gure kohesio sozial eta komunitarioa eta gure Euskal Etxearen balioak indartzea da «.
Estrategiaren abiapuntua diagnostiko eguneratu bat da, baieztatzen duena Euskadin 15-29 urteko 329.093 gazte bizi direla, biztanleria osoaren % 14,9, Estatuko eta Europako batezbestekoa baino pisu erlatibo txikiagoarekin.
Gainera, bizi diren gazteen % 21,6 atzerritarrak dira, azken 15 urteetako daturik altuena.
Emantzipazioari dagokionez, diagnostikoak agerian uzten du gazteak geroago emantzipatzen direla: batez besteko adina 29,8 urte da, eta gazteek hautemandako adin «idealarekiko» aldea 5 urtetik gorakoa da.
Etxebizitza eskuratzeko aukerak oztopo nagusietako bat izaten jarraitzen du: adibidez, txostenak jasotzen du etxebizitza librea eskuratzeko kostuak gazteen soldataren ehuneko oso handiak dakartzala (hipoteka eta alokairua).
Ongizate eta osasun mentalean ere erronka garrantzitsuak daudela egiaztatu da: 2024an, 15 eta 29 urte bitarteko gazteen %18,9k adierazi zuten antsietate- eta/edo depresio-sintomak izan zituztela azken lau asteetan, eta arrakala nabarmenak izan zituzten sexuaren arabera.
Lan-eremuan, nahiz eta gazteen langabezia-tasa %10,9koa izan (2024), prekarietate-ezaugarriak mantentzen dira: %40 aldi baterako kontratuarekin, %32,2 lanaldi partzialarekin eta hileko batez besteko soldata garbia 1.564 €-koa izanik 18-34 tartean.
Herrialde-estrategia, zeharkakoa eta eskubideetan oinarritua
Estrategia plangintza estrategikorako tresna autonomiko gisa eratzen da: ez ditu plan sektorialak ordezten; aitzitik, jarraibideak lerrokatu, koordinatu eta ezartzen ditu, administrazio eta sail guztiek helburu partekatuak izan ditzaten.
Dokumentuak zeharka txertatzen ditu genero-ikuspegia eta intersekzionalitate-ikuspegia, eta Europako esparruekin eta EBko Gazteria Estrategiarekin bat eginez eraikitzen da.
Lehentasunezko 3 ardatz eta 10 arlo
Eraginkortasuna errazteko, esku-hartze ildoak hiru ardatz eta hamar arlotan bildu dira, V. Gazte Planarekin lerrokatuta:
- Emantzipazioa eta autonomia: enplegurako hezkuntza eta prestakuntza, enplegua, etxebizitza.
- Ongizatea eta kultura-nortasuna: bizi-ohiturak eta ingurune osasungarriak, euskara, kultura eta aisialdia.
- Parte-hartzea eta konpromiso soziala: parte-hartzea, emakumeen eta gizonen berdintasuna, aniztasuna eta bizikidetza, ingurumen-jasangarritasuna.
Estrategiak, gainera, funtzionalki eta programatikoki 2030 Euskal Estrategia integratzen du, gazteen emantzipazioa bultzatzeko, bikoiztasunak saihesteko eta koherentzia eta jarraipena indartzeko.
Erronka eta helburu neurgarriak: «jarraipenarekin babestutako lehentasunak»
Estrategiak adierazleen eta helburuen sistema bat du. Nabarmenen artean, emantzipatzeko batez besteko adina 28 urtetik behera jaistea eta emantzipazio-tasa % 50etik gora igotzea.
Era berean, hobetzeko helburuak ezartzen ditu osasun mentalean (gogobetetasuna >8), antsietatearen/depresioaren prebalentzia murriztea, eta berdintasunaren, parte-hartzearen, jasangarritasunaren eta ohitura osasungarrien arloko helburuak.
Jarraipena urteko txostenen bidez egingo da, eta Eusko Legebiltzarrera bidaliko da gardentasuna betez eta kontuak emanez, eta amaierako ebaluazio bat egingo da indarraldian zehar.
Baliabideak: 2.350 milioi euroko zenbatespen globala (2026-2030)
Estrategiak, bere izaeragatik, ez du aurrekontua zentralizatzen, baina Eusko Jaurlaritzak 2026-2030 aldian estrategiarekin lerrokatutako jarduketetan mobilizatzea aurreikusten duen baliabideen kalkulu orokor bat jasotzen da: 2.350 milioi euro (550 milioi euro Ongizate, Gazteria eta Erronka Demografikoaren Sailarenak, eta 1.800 milioi euro gainerako sail eta erakundeenak).
