- Eusko Jaurlaritzak ibilbide-orri bat aurkeztu du euskal autogobernuaren zutabe nagusiaren ezagutza soziala, nazioarteko proiekzioa eta berezitasuna indartzeko
Eusko Jaurlaritzak Ekonomia Ituna hedatzeko, sozializatzeko eta nazioartekotzeko Estrategia onartu du astearte honetan. Asmo handiko plana da, eta Euskadiko ekonomia- eta finantza-autogobernuaren tresna nagusiaren ezagutza soziala, herritarren balorazioa eta kanpo-proiekzioa indartzea du helburu. Dokumentua legegintzaldi honetako Gobernu Programan kokatzen da, eta ideia nagusi batetik abiatzen da: autogobernu handiagoak ongizate handiagoa dakar Euskadi global batean.
Ekonomia Ituna euskal sistema instituzionalaren giltzarria da. Berari esker, foru-erakundeek ia zerga guztiak kudeatu, arautu eta biltzen dituzte, eta euskal erakunde guztiek beren gain hartzen dute zerga-bilketaren arrisku osoa, eta Estatuari ekarpena egiten diote kupoaren bidez, Estatuak dituen eskumenengatik. Federalismo fiskalaren eredu berezia da, konstituzioan eta jurisprudentzian aitortua eta Europar Batasunak bermatua, 2028an 150 urteko indarraldi historikoa beteko duena.
Bere garrantzia gorabehera, Estrategiaren abiapuntu den egoeraren diagnostikoaren baitan egin diren azterketa soziologikoek paradoxa bat erakusten dute: Ekonomia Itunak babes sozial oso zabala du, baina herritarren zati handi batek azaletik baino ez du ezagutzen bere funtzionamendua. Euskadin, % 92k uste dute oso edo nahiko garrantzitsua dela autogobernurako, eta % 87k uste dute onuragarria dela ongizate kolektiborako. Hala ere, % 60 inguruk baino ez dute bere berri izan, eta gazteen eta emakumeen artean ezagutza-maila txikiagoa da.
Egoera are nabarmenagoa da Euskaditik kanpo. Araubide erkideko autonomia-erkidegoetan, % 8k bakarrik adierazi dute Ekonomia Ituna ondo ezagutzen dutela, eta biztanleriaren zati handi batek pribilegioa edo elkartasunik eza bezalako ideiekin lotzen du. Pertzepzio hori ez dator bat beste datu garrantzitsu batekin: Espainiako Estatuko hamar herritarretik seik uste dute jarraitu beharreko ekonomia-eredua dela Euskadikoa. Estrategiak komunikazio-erronka nagusietako bat identifikatzen du hemen: euskal kudeaketaren balorazio positibo hori berau ahalbidetzen duen tresnarekin lotzea.
Lau ardatz estrategiko
Diagnostiko horri erantzuteko, Eusko Jaurlaritzak lau jarduera-ardatz nagusitan egituratzen du Estrategia. Lehenengoa zabalkundean oinarritzen da, sistemaren ezagutza eta gardentasuna hobetzeko helburuarekin. Besteak beste, hezkuntza-curriculumak berrikustea, material didaktikoak indartzea, irakasleen prestakuntza espezifikoa eta Ekonomia Itunari eta Foru Ogasunei buruzko unibertsitate-ikerketa gehiago bultzatzea.
Bigarren ardatzak sozializazioa eta iritzi publikoa jorratzen ditu. Estrategiak komunikazio-kanpaina egonkorren alde egiten du apustu, 2028an izango den Itunaren 150. urteurrena bezalako mugarriak aprobetxatuz, baita ekimen zehatzen alde ere, zuzenean lotuko dituztenak kudeatutako zergak herritarrek gehien baloratzen dituzten zerbitzu publikoekin: osasuna, gizarte-zerbitzuak eta azpiegiturak, besteak beste. Helburua ez da jada gehiengoa duen babesa handitzea, baizik eta irmotzea eta sendoagotzea, ezagutza oinarri hartuta.
Hirugarren ardatza nazioartekotzea da. Mendekotasun fiskal eta ekonomiko gero eta handiagoko testuinguru batean, Eusko Jaurlaritzak autonomia fiskalaren kasu arrakastatsu gisa kokatu nahi du Ekonomia Ituna Europako eta nazioarteko foroetan. Itunaren Batzorde Mistoak hartu berri dituen akordioek euskal partaidetza zabaldu dute funtsezko eremuetan, besteak beste, ECOFINen eta ELGAren esparruan, Foru Ogasunen nazioarteko ikusgarritasuna eta zerga-administrazio integral gisa duten zeregina indartzeko.
Azkenik, Estrategiak politika horiek instituzionalizatzea planteatzen du, Ogasun eta Finantza Sailaren barruan zerbitzu espezifiko eta iraunkor bat sortuta. Organo hori arduratuko da euskal erakundeak koordinatzeaz, esparru akademiko eta sozialarekin lankidetzan aritzeaz eta epe luzerako estrategiaren jarraipena eta ebaluazioa bermatzeaz.
Gainera, ikuspegi instituzional horretatik, Estrategiaren bokazio argia da Eusko Jaurlaritzaren inplikazioa edo, bere aldetik, Estrategian ezarritako helburuak garatzeko eta betetzeko funtsezkoak diren eragile instituzional, politiko, akademiko, ekonomiko, enpresarial eta sozialekin lankidetzan aritzeko ekimenak bultzatzea, bai Euskadin, bai kanpoan. Horretarako, egoki denean, dagozkion ekimenak formalizatuko dira dagozkion lankidetza-hitzarmenak sinatuta, edo Jaurlaritzak helburu beretara bideratutako beste erakunde batzuen ekimenekin bat eginda.
Etorkizuneko apustua
Eusko Jaurlaritzak azpimarratu du estrategia hori ez dela soilik komunikazio-ariketa bat, baizik eta apustu estrategiko bat Euskadiko autogobernuaren eta ongizatearen etorkizunerako. Lurraldeetako finantzaketa- eta gobernantza-ereduei buruzko eztabaida bizia piztu den eszenarioan, Ekonomia Ituna erantzukizun fiskalerako, erakundeen egonkortasunerako eta erabakitzeko gaitasun propiorako tresna gisa aurkezten da.
Onartutako ibilbide-orriaren helburua da, azken batean, euskal herritarrek eta nazioarteko komunitateak hobeto ulertzea historia eta modernitatea, autonomia eta elkartasuna uztartzen dituen eredu bat, Euskadiren garapen ekonomiko eta sozialaren giltzarria dela erakutsi duena.
