- Euskadi 2019an identifikatutako 747 ikasle izatetik gaur egungo 7.327 kasu izatera igaro da, ikastetxe publiko eta itunduetan ezarritako detekzio goiztiarreko eredu bati esker.
- “Adimen Gaitasun Handien garapena sustatu eskola inklusiboetan” Nazioarteko I. Biltzarrak nazioarteko erreferentziazko unibertsitateetako adituak bildu ditu Bilbon, besteak beste, Berkeley, Connecticut, Utah Valley, Griffith (Australia) eta Herbehereakoak.
- Eusko Jaurlaritzak eta Deustuko Unibertsitateak antolatuta, topaketak defendatzen du adimen-gaitasun handiak eskola inklusiboaren parte direla eta ezin dela geratu talenturik atzean.
(Bilbo, 2026ko maiatzaren 13a). Euskadik hamar aldiz handitu du adimen-gaitasun handiko ikasleen detekzioa 2019tik, identifikatutako 747 ikasletik gaur egun euskal hezkuntza-sisteman erregistratutako 7.327 kasura igaro baita. Aurrerapen hori hezkuntza-erantzunaren detekzio goiztiarrean, ekitatean eta pertsonalizazioan oinarritutako eredu baten emaitza da, ardatz izan dena gaur goizean Bilboko San Mames estadioan hasitako “Adimen Gaitasun Handien garapena sustatu eskola inklusiboetan” Nazioarteko I. Biltzarraren irekieran.
Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak eta Deustuko Unibertsitateak antolatuta, topaketak ikerketa psikopedagogikoan eta hezkuntzan nazioarteko ahots nagusietako batzuk biltzen ditu, baita adimen-gaitasun handietan interesa duten familiak ere. Estatuko hainbat lekutatik etorritako 400 parte-hartzailerekin, Biltzarra nazioarteko erreferentzia-gune bihurtu da ezagutza zientifikoa eta hezkuntza-jardunbide egokiak trukatzeko.
Irekiera instituzionalean, Euskadin eremu horretan erreferentzia diren nazioarteko adituak biltzeak dakarren balio hezitzaile, zientifiko eta soziala nabarmendu da, bai eta ikasleen aniztasunari erantzuteko gai izango den hezkuntza-eredu inklusibo bat eraikitzen jarraitzearen garrantzia ere.
Hasiera-ekitaldian Begoña Pedrosa Eusko Jaurlaritzako Hezkuntzako sailburuak eta Javier Arellano Deustuko Unibertsitateko Ikerketako eta Nazioarteko Harremanetako errektoreordeak hartu dute parte. Ondoren, inaugurazio-hitzaldia eman du Rena Subotnikek (Kaliforniako Unibertsitatea, Berkeley).
Bere hitzaldian, sailburuak euskal hezkuntza-sistemak ikasleen aniztasunari erantzuteko gai den hezkuntza inklusiboarekin duen konpromisoaren barruan kokatu du Biltzar hau. “Eusko Jaurlaritzarentzat, gaitasun handiko ikasleei arreta ematea hezkuntza-lehentasuna da, ikasle guztiek erantzun egokia jasotzeko duten eskubidearen parte baita”.
Detekzioan egindako aurrerapenari esker, infradetekzio historikoa murriztu ahal izan da, eta, kasu askotan, oharkabean pasa zitezkeen ikasleei hezkuntza-erantzun egokia eskaini ahal izan zaie. 2019an, euskal hezkuntza-sistemak gaitasun handiko 747 ikasle baino ez zituen identifikatuta, ikasleen % 0,2 baino ez; gaur egun, berriz, 7.327 kasu identifikatu dira.
Aldaketa hori Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak eta Deustuko Unibertsitateak 2019az geroztik bultzatutako Adimen Gaitasun Handiko Ikasleentzako Hezkuntza Arretako Planaren barruan kokatzen da, errealitate hori ikusarazteko, irakasleak trebatzeko, identifikazio-protokoloak sistematizatzeko, hezkuntza-erantzuna pertsonalizatzeko eta ikastetxeen, familien, Berritzeguneen, unibertsitatearen eta zerbitzu espezializatuen artean laguntza-sare koordinatu bat eraikitzeko.
Era berean, irekieran azpimarratu da beharrezkoa dela adimen-gaitasun handiei buruzko ikuspegi estereotipatuak gainditzea eta talentua modu zabalagoan eta askotarikoagoan ulertzeko bidean aurrera egitea. “Adimen-gaitasun handiek ez dute profil bakarra jasotzen, eta ezin dira erantzun uniformeetatik landu. Ikasle bakoitzaren atzean interes, motibazio, ikasteko modu eta premia oso desberdinak daude”, adierazi du sailburuak.
Ikerketaren, ebidentzia zientifikoaren eta familiekiko lankidetzaren garrantzia ere azpimarratu da, eredu eraginkorrago baterantz eta ikasleei laguntza hobea ematerantz aurrera egiten jarraitzeko. Ildo horretan, Javier Arellano Deustuko Unibertsitateko Ikerketako eta Nazioarteko Harremanetako errektoreordeak azpimarratu du erakunde akademikoak funtsezko zeregina duela eraldaketa sozialaren, ikerketaren eta ezagutzaren transferentziaren arloetan. Bere hitzaldian, Arellanok nabarmendu du Unibertsitateak talentuarekin duen konpromisoa ez dela soilik bikaintasun akademikoaren aldeko apustua, baita pertsona bakoitzaren erabateko garapenera eta gizarte inklusiboagoa eta bidezkoagoa eraikitzera bideratutako erantzukizun etikoa ere.
Era berean, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Saila eta Deustuko Unibertsitatea 2019az geroztik gaitasun handiko ikasleen hezkuntza-arreta hobetzeko elkarrekin egiten ari diren lana jarri da balioan, bai eta Adimen Gaitasun Handiak Garatzeko Laguntzari eskainitako unibertsitate-taldearen profesionaltasuna eta ekarpena ere.
“Unibertsitatearen, hezkuntza-sistemaren eta komunitate zientifikoaren arteko lankidetzari esker, ikasle bakoitzaren potentziala identifikatu, lagundu eta garatu dezakegu, eta, hala, ezagutza akademikoa ikasgela inklusiboen egunerokotasunerako tresna praktiko bihurtzen da”, amaitu du.
IDENTIFIKATZEA ERANTZUNA EMATEKO
Adimen-gaitasun handiek arlo batean edo batzuetan batez bestekoa baino ahalmen nabarmen handiagoa duten ikasleen profila adierazten dute, eta hezkuntza-arreta pertsonalizatua behar dute beren gaitasunak erabat garatzeko.
Ikasle horiek ez diote beti erantzuten arrakasta akademikoa duen ikasle-estereotipoari, frustrazioa, motibaziorik eza, errendimendu baxua edo zailtasun sozioemozionalak izan baititzakete eskola-ingurunean beren beharrei behar bezala erantzuten ez zaienean.
Irekiera instituzionalean, errealitate horiek garaiz hautemateko gai diren hezkuntza-ereduetarantz aurrera egitearen garrantzia azpimarratu da, eta ikastetxeetatik bertatik, ikasle bakoitzaren behar, gaitasun eta ahalmenetara egokitutako erantzunak eskaintzearen garrantzia.
BEGIRADA TEKNIKOA EUSKAL EREDUARI
Hasiera instituzionalaren ondoren, Biltzarrak euskal ereduaren bilakaeran sakonduko du, “Ibilitako bideak eta lortzeko dauden horizonteak: adimen-gaitasun handiko ikasleen hezkuntza” hitzaldiaren bidez, Miryam Martínez-Izaguirre Deustuko Unibertsitateko Adimen Gaitasun Handiak Garatzen Laguntzeko Unitateko arduradunaren eta Mikel Juaristi Izaguirre Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Saileko Aniztasun eta Inklusioko zuzendariaren eskutik.
Saioak euskal ereduaren erradiografia osatzeko aukera emango du, ondoko hauetara zuzendutako begirada tekniko batekin: baheketa-protokoloak, ikerketaren emaitzak, hezkuntzan esku hartzeko ereduak, eta ikasleen aniztasunari erantzuteko gai izango den eskola inklusiboago baterantz aurrera egiten jarraitzeko erronkak.
Euskal ereduaren zutabeetako bat SACI estrategia da, Lehen Hezkuntzako lehen eta seigarren mailetan ikastetxe publikoetan eta itunpekoetan ezarritako detekzio goiztiarreko sistema proaktiboa. Ereduak screening unibertsala, zientifikoki baliozkotutako tresnak eta irakaskuntzako prestakuntza espezializatua konbinatzen ditu, eta aztertu diren ikasturteetan matrikulatutako ikasleen % 95 eta % 99 arteko parte-hartze mailak lortu ditu.
Gaur egun, euskal hezkuntza-sistemak adimen-gaitasun handiko 7.327 ikasle identifikatu ditu. Horietatik 4.513 zuzenean detektatu dira SACI protokoloaren bidez berariaz bahetuta, eta beste 2.724 detekzio intzidentalen bidez.
Gainera, Biltzarrean aurkeztutako datuek erakusten dute Lehen Hezkuntzako lehen mailan detektatutako prebalentzia % 3,11tik % 4,53ra igaro dela, eta Bigarren Hezkuntzan, berriz, % 4 inguruan mantentzen dela. Horri esker, euskal hezkuntza-sistemak lehen aldiz eduki dezake errealitate horri buruzko ikuspegi globalagoa eta doituagoa.
Estrategiak aukera ematen du lehen ikusezin gera zitezkeen egoerak goizago identifikatzeko, eta ikasle bakoitzaren beharretara eta potentzialtasunetara hobeto egokitzen den hezkuntza-erantzuna errazten du.
Identifikazio horretatik abiatuta, ikastetxe bakoitzak arreta-plan pertsonalizatua egiten du, Berritzeguneekin, Hezkuntza Saileko irakasleei laguntzeko zentroekin eta familiekin lankidetzan.
Plan horien artean daude curriculum-erantzuna, metodologia malguak, laguntza emozionala eta ikasleen ongizatearen eta bilakaeraren jarraipen pertsonalizatua. Ereduak bi salbuespen ere hartzen ditu kontuan: gaitasun handiak eta hezkuntza-laguntzako beste premia espezifiko batzuk uztartzen dituzten ikasleak.
Biltzarrean nabarmendu den beste ardatzetako bat irakasleen prestakuntza eta hezkuntza-eragileen arteko koordinazioa izan dira. 2025-2026 ikasturtean, 4.100 profesionalek baino gehiagok parte hartu dute adimen-gaitasun handiei buruzko sentsibilizazio- eta prestakuntza-ekintzetan, irakasleei, Berritzeguneetako aholkularitzei eta beste hezkuntza-eragile batzuei zuzenduta.
Etorkizuneko erronka nagusien artean, honako hauek nabarmentzen dira: Haur Hezkuntzatik detekzio goiztiarrean aurrera egitea, genero-joerak eta gizarte-testuingurua zuzentzen jarraitzea, salbuespen bikoitzaren identifikazioa hobetzea, eta hezkuntza-erantzun koherente eta iraunkorrak bermatzea, talentu bakar bat ere ikusezin edo arretarik gabe gera ez dadin.
Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak eta Deustuko Unibertsitateak elkarrekin bultzatutako ekimenetako batzuk aurkezteko ere balioko du Biltzarrak. Ekimen horiek 2019tik ari dira elkarlanean garatzen Adimen Gaitasun Handiko Ikasleentzako Hezkuntza Arretako Plana. Horien artean, Bigarren Hezkuntzan gaitasun handiak detektatu zaizkien ikasleen garapen akademikoa, pertsonala eta emozionala sustatzera bideratutako mentoretza-proiektu bat nabarmentzen da, ikasleen talentua eta gaitasunak erabat garatzeko neurririk eraginkorrenetako bat baita.
NAZIOARTEKO ERREFERENTEAK BILBON
Inaugurazio-hitzaldia Rena Subotnikek (Kaliforniako Unibertsitatea, Berkeley) eman du, talentuaren garapenaren arloan mundu mailan gailendutako adituetako batek. Hainbat hamarkadatan, American Psychological Association erakundearen hezkuntza-banaketa zuzendu zuen, eta “Talent Development Megamodel”-en egilekidea da, erreferentziazko esparru teorikoa nazioartean.
Bere hitzaldian, Subotnikek defendatu du gaitasun bereziak denboran zehar garatu daitezkeela eta garatu behar direla, praktika deliberatuaren, laguntzaren eta aukera egokien bidez. Ildo horretan, azpimarratu duenez, “kontua ez da nor zaren, baizik eta nor izan zaitezkeen”, hezkuntza- eta gizarte-ingurunearen potentzialean eta garrantzian arreta jarrita, haren garapena bultzatzeko.
Era berean, familiek, irakasleek eta mentoretzek gaitasun handiko ikasleen bilakaeran duten funtsezko zeregina nabarmendu du, eta adierazi du gaitasun horiek argiago agertzen direla eremu zehatzetan, besteak beste, matematikan, musikan edo lidergoan, adimen orokorreko ideia abstraktu batean baino.
Programaren beste hitzordu aipagarri bat Estatuan erreferentzia diren hiru adituren hitzaldia da: Sylvia Sastre-Riba (Errioxako Unibertsitatea), gaitasun handiko neuropsikologian espezializatua eta gai horretaz arituko dena; Rosabel Rodríguez Rodríguez (UIB), Balear Uharteetako identifikazio-protokoloaren bultzatzailea, ikasgelan aplika daitezkeen maila anitzeko programazio-ereduak aurkeztuko dituena; eta Yolanda E. López Iglesias (UNIR), hezkuntza pertsonalizatzeko Talent360 programaren emaitzak partekatuko dituena.
Nazioarteko programak honako hauek ere hartzen ditu barne: Betsy McCoach (Connecticuteko Unibertsitatea), hezkuntzari aplikatutako psikometriako aditua, gaitasun handiko ikasleek zergatik ez duten beti espero den errendimendua lortzen aztertuko duena; Adam Ogurlu (Utah Valleyko Unibertsitatea), garapen sozioemozionalean aditua; Michelle Ronksley-Pavia (Griffitheko Unibertsitatea, Australia), bere esku-hartzea salbuespen bikoitzean eta ikaskuntza pertsonalizatzeko adimen artifizial orokorraren erabileran oinarrituko duena; eta Eleonoor van Gerven (Slim! Educatief, Herbehereak), World Council for Gifted and Talented Children erakundeko egungo lehendakariordea, aldaketa sistemikoan eta irakaskuntzako prestakuntzan sakonduko duena, hezkuntza eraldatzeko palanka gisa.
Biltzarrari amaiera emateko, ondorioak aurkeztuko dituzte Lucía Torrealday Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Politiketako sailburuordeak eta Isabel Rubio Deustuko Unibertsitateko Hezkuntza eta Kirol Fakultateko dekanoak. Saioak aukera emango du Biltzarraren ekarpen nagusiak laburbiltzeko eta ikasle guztien talentua identifikatzeko eta garatzeko gai izango den eskola inklusibo baten aldeko apustua indartzeko, hezkuntza-sistemaren, unibertsitatearen eta komunitate zientifikoaren arteko lankidetzatik.
