- Berrikuspen honek Euskadiko I+G+b estrategia eguneratzen du, egungo erronka zientifiko, teknologiko, sozial eta ekonomikoei erantzuteko
- Planak bost zutaberen inguruan oinarritutako egitura berritua du, eta horien artean Komunitatea izeneko ardatza da berrikuntza nagusia
Eusko Jaurlaritzako Gobernu Kontseiluak gaur onartu du 2030eko Zientzia, Teknologia eta Berrikuntza Planaren (ZTBP 2030) eguneratzea, Zientzia, Teknologia eta Berrikuntzaren Euskal Sareko (ZTBES) eragileekin, Eusko Jaurlaritzako sailekin, aldundiekin eta Aholku Batzorde Zientifikoarekin egindako kontraste-prozesu zabal eta aberasgarri baten ondoren. Zientzia, Unibertsitate eta Berrikuntza Sailak gidatutako berrikuspen honek Euskadiko I+G+b estrategiaren eguneraketa dakar, gaur egungo erronka zientifiko, teknologiko, sozial eta ekonomikoei erantzuteko helburuarekin.
Juan Ignacio Pérez Iglesias Zientzia, Unibertsitate eta Berrikuntzako sailburuak Gobernu Kontseiluaren ostean azaldu duenez, planaren eguneratzea 2021ean plana onartu zenetik izandako aldaketa zientifiko, teknologiko, sozial eta geopolitiko sakonen ondorio da.
Ildo horretan, azpimarratu du: “adimen artifizial sortzailea bezalako teknologia disruptiboen gorakadak, bioteknologiaren aurrerapenek, material berriek eta konputazio kuantikoak, nazioarteko testuinguruaren eraldaketarekin eta erresilientzia eta jasangarritasun beharraren hazkundearekin batera, ezinbesteko bihurtu dute euskal estrategia egokitzea berrikuntzan lidergoari eusteko eta gizarte-ongizatea indartzeko”.
Era berean, berrikuntza-politikaren funtsezko osagai gisa gizarte-zientziak eta humanitateak txertatu direla nabarmendu du, garapen teknologiko eta zientifiko inklusiboago baterantz aurrera egiteko eta gizarte-kohesioa nahiz komunitate-zentzua indartzeko helburuarekin.
Bost zutabetan oinarritutako egitura berritua
Eguneratutako planak bost zutabe estrategikoren inguruan egituratutako arkitektura berria du, Europako lehentasunekin eta Euskadiren beharrekin lerrokatutakoa. Egitura berri horren berrikuntza nagusia Komunitatea zutabearen txertaketa da.
Lehen zutabeak, Kualifikazio handiko pertsona izenekoak, talentu zientifiko eta teknologikoa prestatzea, erakartzea eta sendotzea indartzen ditu, genero-berdintasunean arreta berezia jarriz. Beste ekimen batzuen artean, Goi Mailako Ikasketen Zentro baten abiaraztea, nazioarteko mugikortasunari laguntzea eta goi-mailako kualifikazioa duten pertsonak erakartzeko, berreskuratzeko eta sustraitzeko programak aurreikusten ditu.
Bigarren zutabeak, Abangoardiako zientzia, ikerketa bikaina, diziplinartekotasuna, nazioarteko sareetan integratzea eta mugako ezagutzaren sorrera sustatzen ditu. Horrela, lehenetsi egiten ditu ezagutzaren esparru guztietako oinarrizko lerroak; nazioarteko eragina duen ikerketa; eta herrialdearen lehentasunekin lerrokatutako ildo estrategikoak, hala nola IKUR estrategia, Osasuneko Ikerketa eta Berrikuntza Estrategia edo Eusko Jaurlaritzaren beste plan estrategikoak.
Hirugarren zutabeak, Lehiakortasuna eta industria-lidergoa izenekoak, industria-eraldaketa, subiranotasun teknologikoa eta lankidetza publiko-pribatu bultzatzen ditu. Egungo sektore traktoreak sendotzen ditu eta sektore emergenteen garapena sustatzen du, ezagutzaren transferentzian eta nazioartekotzean arreta berezia jarriz, Euskadi 2030 Industria Planean identifikatutako teknologia estrategikoetan oinarrituz.
Komunitate-zentzua indartzea
Laugarren zutabeak, Komunitatea izenekoak, gizarte-zientzien eta humanitateen ekarpenak jasotzen ditu, baita 2028-2034 Programa Esparru berrian jasotako eremuak ere. Zutabe berri honek erronka sozial global handiei erantzun nahi die, arreta berezia jarriz erronka horiek euskal gizartean nola islatzen diren aztertzean. Helburua da arlo horietan sortutako ezagutzak ongizate komunari laguntzea, komunitate-zentzua indartuz.
Sailburuaren hitzetan, “zientzia, teknologia eta berrikuntza ez dira huts sozialetik sortzen; berezko historia, balioak eta kultura dauzkaten gizarte eta komunitate zehatzetan sortzen dira. Euskadik, beste edozein lurraldek bezala, ezaugarri, arazo eta erronka bereziak ditu, baina aldi berean elkarrekiko mendekotasunez jositako mundu baten parte da, eta, hortaz, modu berezian eragiten dioten erronka globalen eraginpean dago –ingurumenekoak, teknologikoak, sozialak eta politikoak-.”
Horren harira, gaineratu du gizarte-zientzien eta humanitateen arloko ikerketak eta berrikuntzak bi norabide behar dituela: “ad extra, munduko arazoetan eragina izateko, gureak ere badirelako; eta ad intra, euskal gizartearen berezko erronkei erantzuteko eta haren kohesio eta erresilientzia kulturala indartzeko”.
Berrikuntza izeneko bostgarren zutabeak zientzia, teknologia, sormena eta ekintza kolektiboa uztartzen dituen berrikuntza eraldatzailea sustatzen du. Berrikuntza Itsasargien bidez, proiektu estrategikoak garatuko dira funtsezko arloetan, hala nola, adimen artifizialean, teknologia kuantikoetan, zibersegurtasunean, deskarbonizazioan, osasunean edo elikadura jasangarrian. Helburua da ezagutza sortzea, inpaktu ekonomiko eta soziala eragiteko xede argiarekin.
Espezializazio adimendunaren estrategiaren (RIS4) bilakaera
Espezializazioari dagokionez, eguneratutako Zientzia, Teknologia eta Berrikuntza Planak RIS4 estrategiaranzko bidean egiten du aurrera; inpaktura gehiago bideratutako eta ikuspegi sistemikoagoa duen eredua da, bikaintasun zientifikoa, industria-lehiakortasuna eta berrikuntza eraldatzailea uztartzen dituena, lurraldean balio ekonomiko, sozial eta ingurumenekoa sortzeko.
Estrategia hori lau maila osagarriren inguruan egituratzen da: zientifikoa, teknologikoa, industriala eta komunitarioa. Berrikuntza Itsasargien zeharkako tresna gisa sendotzen dira, trantsizio handiak gidatzeko eta euskal gizartearen ongizatea hobetzeko.
Eusko Jaurlaritzak berretsi egin du 2026-2030 aldian I+G+b-rako aurrekontuak urtean gutxienez %6 handitzeko konpromisoa, lortutako aurrerapenak sendotzeko eta erronka berriei aurre egiteko egonkortasuna eta baliabide nahikoak bermatuz.
