- Denis Itxaso sailburuak eta Cristina Laborda alkateak Arbes auzoan birgaitutako eraikin bat bisitatu dute, IRUNVIk kudeatuta hirian emandako laguntzen balantzea egiteko
- Jarduketa horiei esker, 25 jabeen erkidegotan eta beste 46 etxebizitzatan esku hartu ahal izan da, leihoak aldatuz, energia-kontsumoa murriztuz eta familien erosotasuna hobetuz
- Amaitutako hamar espedientetan, energia-kontsumoaren murrizketa % 60tik gorakoa izan da; gainerako kasuetan, berriz, % 30etik % 60ra bitartekoa izan da lortutako hobekuntza, laguntza horiek jasotzeko eskatutako gutxienekoen oso gainetik
Irungo 427 etxebizitzek —25 jabeen erkidegotan elkartuta— beren eraikinak energetikoki birgaitu ahal izan dituzte, Europar Batasuneko Next Generation funts europarren bidez finantzatutako eta Irungo Udalak IRUNVIren bidez (Eusko Jaurlaritzaren Etxebizitza eta Hiri Agenda Sailaren erakunde laguntzaile gisa) kudeatutako laguntzei esker. Oro har, jarduketa horiek 6.731.181,54 euro mobilizatu dituzte, eta, horri esker, eraikinen inguratzaile termikoa hobetzeko obrak egin ahal izan dira, gaur egun etxebizitza efizienteagoak, erosoagoak eta jasangarriagoak izateko.
Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza eta Hiri Agendako sailburu Denis Itxasok eta Irungo alkate Cristina Labordak Arbes auzoan duela gutxi birgaitu dituzten eraikin horietako bat bisitatu dute asteazken honetan. Bertan, laguntza horiek hirian izan duten eraginaren balantzea egin dute, eta bertatik bertara ezagutu ahal izan dute energia-kontsumoa murrizten, emisioak gutxitzen eta familia egoiliarren bizi-kalitatea hobetzen laguntzen duten jarduketen emaitza. Bisitan Saioa Beistegui Eusko Jaurlaritzako Etxebizitzako Plangintzaren eta Prozesu Eragileen zuzendariak eta Jon Ugarte Diziplina Urbanistikoa eta Etxebizitzako zinegotzi Jon Ugartek ere parte hartu dute bisitan.
Jabeen erkidegoentzako laguntza horiei beste 46 etxebizitza partikularrek jasotako laguntzak —leihoak aldatzeko dirulaguntzak jaso dituzte— gehitu behar zaizkie. Jarduketa horiek 113.727 euroko inbertsioa ekarri dute guztira, eta aukera eman dute etxeen isolamendu termikoa eta akustikoa hobetzeko, energia-galerak murrizteko eta Irungo etxebizitza-parkea modernizatzeko.
Bisitan, Denis Itxaso sailburuak nabarmendu du birgaitzea Eusko Jaurlaritzaren etxebizitzako politika publiko nagusietako bat dela gaur egun, eta Euskal AEko etxebizitza-parkea modernizatzeko eta milaka familiaren bizi-kalitatea hobetzeko tresna nagusietako bat dela. «Etxebizitza-politikarik onena ez datza soilik sustapen berriak eraikitzean. Jada eraikita dagoen bizitegi-ondare izugarria ere zaindu behar da”, aitortu du Itxasok.
Askotan azaldu duen bezala, “Euskal AEk Europa hegoaldeko etxebizitza-parke zaharrenetako bat du, kasu askotan 50 edo 60 urtetik gorako eraikinak dituena. Horregatik, horiek birgaitzeak esan nahi du milaka familiak betiko etxean, auzoan eta komunitatearekin batera bizitzen jarraitu ahal izatea, erosotasun, irisgarritasun eta energia-efizientziako baldintza hobeekin”, gaineratu du. Sailburuak adierazi duenez, birgaitzea «inbertsio soziala, ingurumenekoa eta ekonomikoa ere bada», familien energia-faktura murriztea, eraikinen bizitza baliagarria luzatzea eta adinekoek beren ohiko ingurunean bizitzen jarraitu ahal izatea ahalbidetzen duelako.
Itxasoren arabera, «eraikin bat birgaitzen dugunean ez gara soilik fatxada bat hobetzen edo isolamendua instalatzen ari. Auzoak indartzen ari gara, hiri-degradazioko prozesuak saihestuz eta bizilagunak beren bizi-proiektua eraiki duten lekuan geratzea ahalbidetuz. Etxebizitza-eskubidea bermatzeko oso modu nabarmena da hori”.
Kontsumoa % 60 baino gehiago murriztea
Irunen kasuan, gauzatutako jarduketei esker, eraikinen portaera energetikoa nabarmen hobetu da. Amaitutako hamar espedientetan, energia-kontsumoaren murrizketa % 60tik gorakoa izan da; gainerako kasuetan, berriz, % 30etik % 60ra bitartekoa izan da lortutako hobekuntza, laguntza horiek jasotzeko exijitutako gutxienekoen oso gainetik.
Esku-hartzeetan, eraikinen inguratzaile termikoaren gaineko jarduketak barne hartu dira, fatxadak isolatuz, kanpoko arotzeriak berrituz eta eraikuntzako beste hobekuntza batzuk eginez. Hobekuntza horiek etxebizitzen barne-erosotasuna handitzen dute urte osoan, berokuntza- eta hozte-beharrak murrizten dituzte, eta bizitegi-parkearen deskarbonizazio-helburuak betetzen laguntzen dute.
Irungo alkate Cristina Labordak nabarmendu duenez, «laguntza horiek aukera bikaina izan dira hiriko jabeen erkidego askorentzat, bertan bizi diren pertsonen egunerokoa nabarmen hobetzen duten obrei ekiteko aukera emanez, eta ahaztu gabe esku-hartze horiek hiri jasangarriagoa eta energetikoki efizienteagoa izatea eragiten dutela». Halaber, Labordak azpimarratu du «IRUNVItik eta Udaletik egindako laguntza- eta kudeaketa-lan garrantzitsua, deialdi horietan eskainitakoa eskuratzea errazteko eta prozesu osoan komunitateei laguntzeko».
Emaitza horiek 2022ko abenduan Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza eta Hiri Agenda Sailak eta Irungo Udalak sinatutako hitzarmenaren ondorio dira. Hitzarmen horren bidez, IRUNVI erakunde laguntzaile bihurtu zen Next Generation funtsekin finantzatutako laguntzak izapidetzeko eta kudeatzeko. Hiru urte luze hauetan, udal-bulegoak funtsezko zeregina izan du dirulaguntza horiek eskuratu nahi dituzten jabeen erkidegoei eta partikularrei aholkularitza teknikoa eta administratiboa emateko. Guztira, 637 pertsonari eskaini die laguntza udal-zerbitzu horrek, eta herritarrei prozedura osoan lagundu die, eskaera aurkezten zutenetik jarduketen azken justifikaziora arte.
Sailburuak erakundeen arteko lankidetza horri balioa eman nahi izan dio, eta azpimarratu du deialdiaren arrakasta administrazioen arteko lan koordinatuari esker lortu dela. «Europako funtsak aukera historikoa izan dira, baina haien arrakasta ez dago soilik baliabide ekonomikoak eskura izateari lotuta. Horrez gain, administrazioa hurbil egotea eskatzen du, jabeen erkidegoei informazioa, aholkuak eta laguntza emateko gai dena, askotan konplexua izaten den prozesu batean. Eusko Jaurlaritzaren eta IRUNVIren arteko elkarlana adibide bikaina da erakundeen arteko lankidetza horrek herritarrentzako emaitza zehatzak ekartzen dituela ikusteko”.
Hiriko hainbat auzotan banatutako jarduketak
Diruz lagundutako obrak Irungo hainbat eremutan egin dira; hala, jarduketa integralak gauzatu dira Colon pasealekuan, eta Luis de Uranzu, San Pedro, Papinea, Miguel de Ambulodi edo Virgen Milagrosa kaleetan dauden eraikinetan, besteak beste. Emandako laguntzen zenbatekoa 18.800 euro eta 877.000 eurotik gora artekoa izan da, esku-hartze bakoitzaren irismenaren eta obren ondoren energia-arloan lortutako hobekuntza-mailaren arabera.
Leihoak aldatzeko etxebizitza partikularretarako laguntzei dagokienez, Irungo 46 etxebizitzek jaso dituzte dirulaguntza horiek, 800 eta 3.000 euro bitarteko zenbatekoekin etxebizitza bakoitzeko. Jarduketa horiek, txikiagoak izan arren, eragin zuzena dute familien eguneroko erosotasunean, etxebizitzen isolamendu termikoa eta akustikoa hobetzen dutelako, energia-galerak murrizten dituztelako eta energia-fakturan aurrezten laguntzen dutelako.
Ildo horretan, alkateak nabarmendu du esku-hartze horiek hiri osoan duten eragin eraldatzailea. «Inbertsio horiek hiriaren irudia berritzen eta modernizatzen ere laguntzen dute, itxura zainduagoarekin, eguneratuarekin eta garai berriekin bat datorrenarekin, eta horrek eragin positiboa du hiri gisa proiektatzen dugun irudian».
253 milioi euro hiri-berroneratzera bideratuak
Irunen erregistratutako datuak Etxebizitza eta Hiri Agenda Sailak Euskal AE osoan bultzatutako irismen askoz handiagoko birgaitze-programa baten parte dira, Europar Batasunak finantzatutako Espainiako Gobernuaren Suspertze, Eraldatze eta Erresilientzia Planetik (SEEP) datozen baliabideei esker. Eusko Jaurlaritzak 193.720.839,39 euro jaso zituen hasiera batean funts horietatik, bizitegiak birgaitzeko programak garatzeko. Hala ere, herritarren eta jabeen erkidegoen aldetik lortutako erantzun apartaren ondorioz, Eusko Jaurlaritzak politika hori indartu zuen funts propioetako 60 milioi eurorekin, eta erabilgarri zegoen guztizko inbertsioa 253.720.839,39 eurora igo zuen.
Itxasok azaldu duenez, erabaki horri esker hasieran aurreikusitakoa baino eskaera kopuru askoz handiagoari erantzun ahal izan zaio. «Laguntza horiek izan duten eskaera izugarriak erakusten du benetako premia zegoela. Milaka jabeen erkidegok beren eraikinak birgaitu nahi zituzten, baina bultzada ekonomikoa behar zuten hori posible egiteko. Horregatik, Eusko Jaurlaritzak erabaki zuen Europako funtsak baliabide propioekin osatzea. Ez genituen atzean utzi nahi aurrekontuari soilik lotutako kontu batengatik kaudimena zuten proiektuak», azpimarratu du.
Orain arte, Etxebizitza eta Hiri Agenda Sailak 200.255.139,68 euro (% 79) exekutatu ditu eta aise gainditu ditu Europako funtsen bidez finantzatutako zenbait programatan Estatuarekin hasieran hitzartutako helburuak. Eraikin eta etxebizitzen energia-birgaitzeko programetan (3., 4. eta 5. programak), non Irunen egindako jarduketak kokatzen diren, 3.176 ziurtagiri eman dira, hasieran aurreikusitakoak baino % 50 gehiago (1.574). 6. programan —alokairu sozialeko edo arrazoizko prezioko etxebizitzak eraikitzera bideratua, energetikoki efizienteak diren eraikinetan—, berriz, 1.616 etxebizitza barne hartu dira, Estatuak finkatutako helburuaren (859) ia bikoitza. Bestalde, EAEko hogeita hiru udalerritako 28 auzotan jarduten duen hiri-berroneratzeko 1. Programaren barruan, 96 atari eta 1.152 etxebizitzatan hartu dute esku.
Sailburuak nabarmendu duenez, Euskal AE etxebizitzak birgaitzeko Europako funtsen egikaritze-maila handiena duten autonomia-erkidegoen artean dago. «Erakutsi dugu administrazioek laguntzen dutenean, herritarrei teknikoki babesa ematen dietenean eta behar adina baliabide mahai gainean jartzen dituztenean, birgaitzeak funtzionatzen duela. Onartutako espediente bakoitzaren atzean hobeto biziko diren familiak, energia gutxiago kontsumituko duten eraikinak, eta hiri-kalitatean eta gizarte-kohesioan irabazten duten auzoak daude”.
