- Itsuek eklipsearen bilakaera jarraitu ahal izango dute ikus-entzunezko baliabide eskuragarrien eta argiaren intentsitatea soinu bihurtzen duten LightSound gailuen bidez.
- Arantza Chacónel jendea gertaera historiko honetaz gozatzera animatu ditu, «segurtasuna, bizikidetza eta mundua hautemateko eta munduarekin erlazionatzeko modu guztiekiko errespetua erakutsiz».
- Eusko Jaurlaritzak eta ONCEk gogorarazi dute betaurreko homologatuak erabili behar direla, eta eguzkia zuzenean babes egokirik gabe ikusteko arrisku larria dagoela ohartarazi dute.
Eusko Jaurlaritzak eta ONCEk gaur itsuek edo ikusmen-desgaitasuna duten pertsonek abuztuaren 12ko Eguzkiaren eklipse osoa nola esperimentatu ahal izango duten azaldu dute, eta gertakari historiko hau herritar guztiek gozatu ahal izatea aldarrikatu dute, beren gaitasunak edo ingurunea hautemateko duten modua edozein izanda ere.
Arantza Chacón Eusko Jaurlaritzako Aniztasun, Bizikidetza eta Belaunaldi arteko Elkartasuneko zuzendariak, Usue Vallejo ONCEren Euskadiko ordezkariak eta José Antonio Pérez Arias ONCEren Euskadiko Lurralde Kontseiluko presidenteak prentsaurrekoan parte hartu dute. Bertan, astronomia irisgarriko hainbat tresna aurkeztu dira eta behaketan hartu beharko diren segurtasun-neurri nagusiak gogorarazi dira.
Abuztuaren 12ko eklipsea Iberiar Penintsulatik mende bat baino gehiagotan ikus daitekeen lehenengoa izango da. Eklipse osoak penintsula mendebaldetik ekialdera zeharkatuko du, eta Bilbotik igaroko da. Fenomeno hau ilunabarrean gertatuko da, Eguzkia horizontetik oso gertu dagoela; beraz, leku seguruak, irisgarriak eta mendebalderanzko ikuspen onekoak bilatzea gomendatzen da.
Entzun daitekeen eklipsea
Hitzorduan, ONCEren dibulgazio-bideo bat proiektatu da. Bertan, Enrique Pérez Montero CSICeko astrofisiko eta ikertzaileak, pertsona itsuak tradizionalki bisualtzat hartu izan den fenomeno batera nola hurbil daitezkeen azaldu du.
Aurkeztutako bigarren tresna LightSound izan da. Gailu txiki hau Harvardeko Unibertsitateak garatu zuen hasiera batean, eta CSICeko Espazio Zientzien Institutuaren Eclipse Inklusiboa proiektuaren bidez zabaldu zen Estatuan.
LightSoundek Arduino teknologia erabiltzen du argiaren intentsitatea neurtzeko eta soinu bihurtzeko. Ilargiak eguzkia estali eta argitasuna murriztu ahala, tonua leundu eta gero eta larriagoa bihurtzen da. Eguzki-diskoa erabat ezkutatuta geratzen denean, soinua desagertu egiten da.
Gailua entzungailuetara konekta daiteke banakako esperientzia bat eskaintzeko, edo bozgorailuetara, eklipsea modu kolektiboan entzun eta partekatu ahal izateko. Tresna hori dagoeneko erabili da Estatu Batuetan, Txilen eta Argentinan egindako aurreko eklipseetan.
«Eklipsea ez da irudi bat soilik. Argia, tenperatura, giroa, soinuak eta komunitate gisa partekatzen ditugun sentsazioak aldatzea ere bada. LightSoundek aukera ematen digu gertaera berera hurbiltzeko modu asko daudela ulertzeko «, adierazi du Arantza Chaconek.
Zeru bera, hura bizitzeko modu asko
Ongizate, Gazteria eta Erronka Demografikoaren Saileko Aniztasun, Bizikidetza eta Belaunaldi arteko Elkartasuneko zuzendariak irisgarritasunak edozein jarduera publikoren diseinutik bertatik presente egon behar duela defendatu du.
«Zeru bera partekatzen dugu, baina pertsona guztiak ez gara modu berean sartzen zerura. Bizikidetza aniztasun hori onartzen dugunean eta parte hartzea eragozten duten oztopoak kentzen ditugunean hasten da «, nabarmendu du.
Chaconek, gorrek edo entzumen-desgaitasuna duten pertsonek azalpenak eskuratzeko testuak, azpitituluak, ikusmen-baliabideak edo zeinu-hizkuntza erabil ditzaketela gogorarazi du; desgaitasun fisikoa edo mugikortasun murriztua duten pertsonek kokaleku irisgarriak eta oztoporik gabeak behar dituztela; eta desgaitasun intelektuala edo kognitiboa duten pertsonek informazio aurreratua, irakurketa errazeko jarraibideak eta laguntza eska ditzaketela.
Gor-itsutasuna duten pertsonek laguntza pertsonalizatuen, ukimen-materialen eta baliabide multisentsorialen bidez ere parte har dezakete. Horregatik, Chaconek behaketa-jarduerak antolatzen dituzten erakundeak animatu ditu irisgarritasun-premia desberdinak kontuan hartzera.
«Inklusioa ez da pertsona guztiei zehazki gauza bera eskaintzea, baizik eta bakoitzak autonomiaz, segurtasunez eta duintasunez parte hartu ahal izatea bermatzea. Abuztuaren 12an ikusi, entzun, sentitu, ulertu eta, batez ere, partekatu ahal izan behar da «, azpimarratu du.
Ikusmena babestu
Eusko Jaurlaritzak eta ONCEk behin eta berriz esan dute Eguzkiari zuzenean begiratzeak lesio larriak, berehalakoak eta itzulezinak eragin ditzakeela erretinan, baita pertsonak minik sentitzen ez badu ere.
Eklipsearen fase partzialak zuzenean behatzeko, EN ISO 12312-2: 2015 arauaren arabera ziurtatutako betaurrekoak soilik erabili beharko dira, eta, Europar Batasunean erosi badira, CE marka dutenak.
Erabili aurretik, egiaztatu behar da, hautsita, zulatuta, tolestuta edo hondatuta ez daudela. Betaurrekoak eguzkiari begiratu aurretik jarri behar dira, eta behaketak denbora-tarte laburretan egin behar dira, etenaldiak eginez.
Eguzkitako betaurreko konbentzionalak, erradiografiak, kristal ketuak, disko trinkoak eta etxeko beste iragazki batzuk ez dira erabili behar. Era berean, ez da Eguzkira begiratu behar prismatikoen, teleskopioen, kameren edo telefono mugikorren bidez, objektiboaren aurrealdean eguzki-iragazki profesional bat jarri gabe.
Eguzkia erabat ezkutatuta dagoen une laburretan bakarrik kendu ahal izango dira betaurrekoak, zerrenda osoaren barruan. Berriro jarri beharko dira lehen eguzki-distira agertu baino lehen.
Hiru kupo eklipseen hirukoterako
Prentsaurrekoan gogorarazi denez, ONCEk hiru kupoi eskainiko dizkie eklipseei, 2026ko abuztuaren 12an, 2027ko abuztuaren 2an eta 2028ko urtarrilaren 26an.
Erakundeak bost milioi kupoi banatuko ditu hiru zozketa horietako bakoitzerako, eta, horrela, Eclipseen Hirukoa deritzona zabaltzen lagunduko du, bai eta gertaera horietaz modu seguruan eta irisgarrian gozatzeko garrantziaz kontzientziatzen ere.
7.800 profesional baino gehiago Euskadin
Topaketak ONCE Gizarte Taldearen 2025eko ekitaldiaren itxierako datuak gogorarazteko ere balio izan du. Taldeak 80.000 profesional izan ditu plantillan, eta Estatuko hirugarren enplegatzaile handiena bihurtu da.
Euskadin 7.840 langile daude. ONCE gizarte-talde osoan, desgaitasuna duten 47.000 pertsonak lan egiten dute (langileen % 59), desgaitasunik gabeko 33.000 pertsonarekin batera. Gainera, 36.000 profesional emakumeak dira.
2025ean, Taldeak 262,6 milioi euro bideratu zituen desgaitasuna duten pertsonen aldeko zuzeneko gizarte-inbertsiora, hezkuntza, irisgarritasuna, enplegua eta inklusioa sustatuz.
ONCEk 72.443 pertsona itsu hartu zituen afiliatuta, eta duela gutxi ikusmena galdu zuten 3.131 pertsona hartu zituen, horietako 125 Euskadin. Era berean, 108 gida-txakur berri entregatu zituen, gaur egun Euskadin dauden 30etara iritsi arte, eta desgaitasuna duten pertsonen mila elkarte ingururi lagundu zien, horietatik 23ri EAEkoak.
«Ilargiak Eguzkia une batzuetan ezkutatzea, baina hesi bakar batek ere ez ezkutatzea eta inor kanpoan ez uztea», amaitu du Arantza Chacón andreak.
