- Hasteko agindua argitaratzeak arau integral bat egitea aktibatzen du, diskriminazioa prebenitzeko, biktimak babesteko, kaltea konpontzeko eta berdintasunerako eskubidea benetan betetzen dela bermatzeko.
Eusko Jaurlaritzako Ongizate, Gazteria eta Erronka Demografikoaren Sailak Tratu Berdintasunaren eta Diskriminaziorik Ezaren Euskal Legearen aurreproiektua egiteko prozedura hasten duen agindua argitaratu du. Lehen urrats honekin, pertsona guztiek berdintasunezko tratu duina jasotzeko duten eskubidea indartzera bideratutako arau bat izapidetzen hasten da, haien egoera pertsonala edo soziala edozein dela ere.
Etorkizuneko legeak erantzun integrala eta koordinatua eman nahi die euskal gizartean gertatzen diren diskriminazio-moduei. Horretarako, prebentzio-, babes-, erreparazio- eta zehapen-esparru komun bat ezarriko du, zeharkakoa eta politika publiko guztiei eta EAEko administrazioei aplikatzekoa. Bizikidetza, aniztasuna eta oinarrizko eskubideen berme eraginkorra izango dira arauaren ardatz nagusiak.
«Agindu honekin lehen urratsa egin dugu Euskadiri tresna moderno, integral eta bermatzaile bat emateko. Diskriminaziorik ez geratzea nahi dugu, eta berdintasunerako eskubidea urratzen zaion edonork laguntza, babesa eta erreparazio-bide eraginkorrak izatea», adierazi du Arantza Chacon Ongizate, Gazteria eta Erronka Demografikoaren saileko Aniztasun, Bizikidetza eta Belaunaldien arteko Elkartasun zuzendariak.
Eusko Jaurlaritzak, foru-aldundiek, udalek eta gizarte-erakundeek azken hamarkadetan egindako lana da aurreproiektuaren abiapuntua. Hala ere, gizarte-errealitatearen bilakaera, gutxiegi salatutako diskriminazio-egoeren iraunkortasuna eta ingurune digitalarekin lotutako adierazpen berrien agerpena direla eta, beharrezkoa da tresna osoagoak, espezializatuagoak eta koordinatuagoak izatea.
Diskriminazio-modu berrietara egokitutako legea
Aplikazio-eremua zabala izango da, eta hainbat eremu hartuko ditu, hala nola hezkuntza, osasuna, enplegua, etxebizitza, zerbitzu publikoak, kultura, kirola, segurtasuna, komunikabideak eta ondasunak eta zerbitzuak eskuratzea.
Arauak, gainera, eremu emergenteak jasoko ditu, hala nola sare sozialak, adimen artifiziala, algoritmoak eta erabakiak hartzeko sistema automatizatuak. Kontzeptu juridikoak ere eguneratuko ditu, zuzeneko eta zeharkako diskriminazioarekin batera, diskriminazio anizkoitza eta intersekzionala, egiturazkoa, sistemikoa, instituzionala, asoziazio bidezkoa edo oker bidezkoa, eta jazarpen eta gorroto-diskurtso diskriminatzaileak aitortzeko.
Babesa unibertsala izango da, eta bermatu egingo da, pertsonaren nazionalitatea edo administrazio-egoera edozein izanda ere.
Biktimak, erantzun publikoaren erdigunean
Aurreproiektuaren aurrerapen nagusietako bat biktimak babesteko sistema integral bat eratzea izango da. Arretak honako hauek konbinatuko ditu: informazioa, laguntza, aholkularitza juridikoa, laguntza psikologikoa eta soziala, erreparazio-neurriak eta egitateak berriro gerta ez daitezen bideratutako jarduketak.
Etorkizuneko legeak protokolo espezifiko bat ezarriko du, erantzun homogeneoa, espezializatua eta diskriminazio-egoera desberdinetara egokitua emateko, arreta berezia jarrita Interneten eta sare sozialetan gertatzen diren egoeretan. Administrazioek, gainera, ikerketa-jarduerak hasi ahal izango dituzte balizko urraketen berri dutenean, salaketaren erantzukizun osoa ukitutako pertsonen gain utzi gabe.
Testuak berariaz aitortuko du erreparazio material eta moralerako eskubidea. Era berean, diskriminazio-zantzu arrazoizkoak daudenean, alderdi demandatuak egiaztatu beharko du bere jarduna arrazoi objektiboetan eta ez-diskriminatzaileetan oinarritu zela. Era berean, egintza, xedapen edo klausula diskriminatzaileen deuseztasuna aurreikusten da, bai eta giza eskubideak defendatzen dituzten elkarte, sindikatu eta erakundeek esku hartzeko gaitasun handiagoa ere.
Zerbitzu espezializatu berri bat, doakoa eta irisgarria
Erakundeen berrikuntza nagusien artean, Tratu Berdintasunaren eta Diskriminaziorik Ezaren Euskal Zerbitzua sortzea dago. Zerbitzu hori herritarrentzako erreferentzia izango da, eta etorkizuneko legea aplikatzeko tresna operatibo nagusia.
Zerbitzu honek arreta zuzena, orientazio juridiko eta soziala eta laguntza pertsonalizatua emango dizkie biktimei. Halaber, egoera bereziki larriak edo garrantzi sozialekoak ikertu, bitartekaritza bultzatu, azterlanak eta txostenak egin eta administrazio eta erakunde espezializatuen jarduerak koordinatu ahal izango ditu.
Arreta doakoa eta irisgarria izango da. Egoerak ahalbidetzen duenean eta alderdien adostasuna dagoenean, zerbitzuak justizia errestauratiboko formulak sustatu ahal izango ditu, hala nola bitartekaritza, adiskidetzea edo arbitrajea, kaltea konpontzeko eta bizikidetza errazteko.
Prebentzioa eta gizarte zibilaren parte-hartzea
Etorkizuneko legea ez da diskriminazioa gertatu denean jardutera mugatuko; aitzitik, prebentzioa ekintza publikoaren erdigunean kokatuko du. Horretarako, tratu-berdintasunerako eta diskriminaziorik ezerako plan bat egitea aurreikusten du, zeinak jarraipen eta ebaluaziorako helburuak, neurriak, baliabideak eta tresnak finkatu beharko baititu.
Era berean, langile publikoen prestakuntza bultzatuko du, bai eta diskriminazio-egoerei buruzko estatistikak eta ezagutza sortzea eta tratu-berdintasunerako irizpideak txertatzea ere, kontratazio publikoan eta dirulaguntzetan, besteak beste.
Eredua osatzeko, Tratu Berdintasunerako eta Diskriminaziorik Ezerako Euskal Kontseilua sortuko da, administrazio publikoen eta gizarte zibilaren arteko partaidetza, kontsulta eta lankidetzarako gune egonkor gisa.
Arau-hausteen eta zehapenen araubidea
Aurreproiektuak zehapen-araubide bat izango du, ezarritako eskubide eta betebeharrak ez direla adierazpen huts izango bermatzeko. Arau-hausteak larritasunaren arabera sailkatuko dira, eta zehapenak mailakatu egingo dira, besteak beste, asmoaren, berrerortzearen eta eragindako kalteen arabera.
Zehapen ekonomikoez gain, arau-hauste astun edo oso astunen erantzule diren pertsona fisiko edo juridikoei laguntza edo dirulaguntza publiko jakin batzuk eskuratzea eragozteko aukera jasotzen da. Administrazioaren erantzunak beti errespetatu beharko ditu proportzionaltasunaren, errugabetasun-presuntzioaren, entzunaldiaren eta segurtasun juridikoaren printzipioak.
«Euskadik askotariko gizartea du, eta ibilbide instituzional eta sozial handia bizikidetzaren alde. Lege horrek aukera emango digu lan horren gainean eraikitzeko, koordinazioa hobetzeko eta, batez ere, tratu-berdintasuna eskubide bihurtzeko, urraketak prebenitzeko, biktimei arreta emateko eta kaltea konpontzeko tresna errealekin batera «, amaitu du Melgosak.
Planteatutako eredua bost zutabe nagusitan egituratzen da: prebentzioa, babesa, erreparazioa, koordinazio instituzionala eta parte-hartze soziala. Azken helburua da politika publiko egonkor eta zeharkakoa finkatzea, Euskadi inklusiboagoa, kohesionatuagoa eta aniztasunarekiko errespetuzkoa izan dadin.
