IRAILAREN 4A: OSASUN SEXUALAREN MUNDUKO EGUNA
Osakidetzako tailer afektibo-sexualak Euskadiko gazteen sexu-osasunaren funtsezko baliabide gisa finkatu dira.
Osakidetzako profesionalen diziplina anitzeko taldeek Euskadi osoko ikastetxeetan tratatzen dituzte 10 eta 16 urte bitarteko nerabeen eta gazteen arazo sexualak eta afektiboak
25-26 ikasturtean, Osakidetzak osasun afektibo-sexualari buruzko 100 ekintza baino gehiago egin ditu, eta 85 ikastetxetako 4.000 nerabek parte hartu dute.
Euskadiko nerabeek Osasun Sailak, Osakidetzak eta Hezkuntza Sailak argitaratutako «Nerabeak eta gazteak laguntzeko sexu-osasuneko gida» izeneko gida bat dute, zalantzak argitzen laguntzeko.
Horrela, Osasun Sailak berretsi egiten du Osasunaren prebentzioa eta sustapena bultzatzeko Osasunaren Euskal Itunaren ildo estrategikoekiko konpromisoa, gazteen parte-hartzea eta ahalduntzea eta haien osasun-hezkuntza sustatuz.
Osakidetzak 100 hezkuntza-ekintza baino gehiago egin ditu guztira 2025-2026 ikasturtean, eremu afektibo-sexualean, EAEko nerabe eta gazteen artean, 85 ikastetxetan egindako tailerren bidez. Osasun afektibo-sexualari buruzko hezkuntza-ekintza horien helburu nagusia da harreman osasungarriak sustatzea eta gazteenen sexu-osasuna babestea. Ikastaroan 4.000 nerabe inguruk hartu dute parte Osakidetzak garatutako tailer horietan. Ikastetxeetan ematen den tailer bakoitzak, batez beste, hiru saio ditu, eta horietako bakoitzak bi orduko iraupena du. Osakidetzako langile sanitarioek ematen dituzte afektibitate- eta sexu-arloko prestakuntza-ekintza guztiak, diziplina anitzeko taldeen inguruan antolatuta. Talde horiek emaginek, medikuek eta erizainek osatzen dituzte nagusiki.
Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak datu horien berri eman du Osasun Sexualaren Munduko Eguna dela eta. Irailaren 4an egiten da, eta Osasun Sexualaren Munduko Elkarteak bultzatzen du 2010az geroztik sexualitatearekin lotutako ongizate fisiko, emozional, mental eta sozialaz kontzientziatzeko ikuspegi positibo batetik. Ikuspegi horrek sexu-eskubideak eta bizitza sexual seguru eta atsegin askea sustatzen ditu, bai eta hezkuntza afektibo-sexuala eta sexu-transmisiozko infekzioen (STI) prebentziorako sarbidea sustatzea ere.
Barakaldo-Sestaoko ESIa aitzindaria da Osakidetzan mota horretako prestakuntza-ekintzetan, 2022tik egiten baititu. Esperientzia handia duenez, urtero tailerrak egiten ditu Barakaldoko eta Sestaoko 3 ikastetxetatik bitan. Hala, Osakidetzan horrelako jarduketetan erreferente gisa, 2026ko lehen sei hilabeteetan guztira 33 tailer afektibo-sexual egin ditu 10 eta 13 urte bitarteko nerabeentzat, Sestaon eta Barakaldon, eta 600 ikaslek baino gehiagok parte hartu dute.
Eremu horretan arrakasta izan duen beste adibide bat Ezkerralde-Enkarterri-Gurutzetako ESIa da. Gazte gela izeneko eredua garatu du, eta ikastetxeetan esleitutako espazio fisiko propioa du, kontsulta afektibo-sexualari buruzkoa. Jolas-orduan aktibatzen da, eta ikasleak banaka edo taldeka joaten dira Osakidetzako osasun-profesionalari galderak egitera.
«Nerabeak eta gazteak laguntzeko sexu-osasuneko gida»
Gainera, Eusko Jaurlaritzak, Osasun eta Hezkuntza Sailaren eta Osakidetzaren bidez, sexu-osasunari buruzko gida bat argitaratu du nerabe eta gazteentzat. «Nerabeak eta gazteak laguntzeko sexu-osasuneko gida» izeneko dokumentua diziplina anitzeko talde batek egindako lanaren emaitza da, eta Osasun Publikoko Zuzendaritzak, Hezkuntza Sailak eta Osakidetzaren HIESaren eta STIen Planak parte hartu dute. Proposamen didaktiko bat da, Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako (DBH), Batxilergoko eta Lanbide Heziketako ikasleen sexu-hezkuntzan laguntzeko sortua eta diseinatua.
Gida hori Euskadiko Sexu Heziketako Nerabe eta Gazteentzako Osasun Sexualaren Programaren barruan dago, eta bi baliabide pedagogikok osatzen dute: ikasleentzako gida batez, eta irakasleentzako beste gida batez. Ikasleentzako «Nerabeak eta gazteak laguntzeko sexu-osasuneko gida» izeneko gidak hainbat gairi buruzko informazioa jasotzen du, hala nola sexu-osasunari, sexu-eskubideei, plazerei, nahiei, mugei, baimenei, portaera sexual onei, antisorgailuei, sexu-transmisioko infekzioei, online sexuari eta pornografiari buruzkoa. Aldi berean, ikus-entzunezko materialak ere baditu, gai horietan sakontzeko. Ikasleek material horiek QR kode baten bidez eskura ditzakete.
Osasun sexualari buruzko atala eskuragarri dago Osakidetzaren Osasun Eskola + webgunean.
Hezkuntza afektibo-sexuala eta Osasunaren Euskal Ituna
Osakidetzak osasun afektibo-sexualaren arloan egiten dituen jarduerak bat datoz, zuzenean, Euskadiko Osasun Itunaren arlo nagusietako batekin: osasunaren prebentzioa eta sustapena, batez ere sexu-osasunari, osasun-hezkuntzari eta gazteen babesari dagokienez.
Ildo horretan, Osasun Sailak sexu-hezkuntza funtsezko prebentzio-tresna gisa kokatzen du STIen inpaktu epidemiologikoa murrizteko. Gainera, Osakidetzak gazteekin garatutako prestakuntza-ekintzek autozaintza, gorputzaren ezagutza eta sexu-osasunaren esparruan erabaki informatuak hartzea sustatzen dute, eta osasunaren gizarte-baldintzatzaileen gainean jarduten dute, herritarren osasun-hezkuntzan funtsezko zalantzak argitzeko eta elkarrizketarako guneak sortuz.
