Euskal Herria Museoak “Urdaibaiko Soinuak. Lope Alberdi organogilea” erakusketa hartuko du, 1868.urtean Gautegiz Arteagan jaiotako organogile handi honen memoria eta legatua berreskuratzeko, haren lana Busturialdea soinu-paisaiaren parte baita mende bat baino gehiago dela. Erakusketa gaur goizean aurkeztu dute Leixuri Arrizabalaga Euskara, Kultura eta Kirol diputatuak, Leire Irazabal Euskal Herria Museoko zuzendariak, Itziar Larrinaga eta Benantzi Bilbao komisarioak, eta 2027ko urtarrilaren 10era arte bisitatu ahal izango da.
Leixuri Arrizabalagak azaldu duenez, “jakitun gara Bizkaian eta, bereziki, Busturialdean kontserbatutako organoek duten balio kalkulaezinaz. Horregatik, Bizkaiko Foru Aldundiak aktiboki parte hartzen du tresna horiek berreskuratzen eta balioesten. Gure apustua argia da: kulturaren eta ondarearen arteko lotura indartzea ”. Gainera, gaineratu duenez, “tresna horiek leku berezia izan dute Bizkaiko kulturan eta bizitza sozialean urteetan zehar, eta gaur egun ere badute iragana eta oraina lotzeko, memoria pizteko eta emozioa transmititzeko gaitasuna”.
Haren instrumentuen garrantzia gorabehera, horietako gehienak galduta, Lope Alberdiren figura bigarren mailan geratu da hamarkadetan hari buruzko dokumentazio gutxi gorde delako eta aldaketak izan direlako musika-gustuetan eta organoen inguruko ondarea kontserbatzeko irizpideetan. Baina, erakusketa honetarako berariaz garatutako ikerketa berri bati esker, publikoa lehen aldiz hurbildu ahal izango da Lope Alberdiren figurara, zehatz-mehatz berreraiki da-eta haren bizi- eta lanbide-ibilbidea. Bere obraren bildumarik garrantzitsuena Bizkaian dago, hamabost instrumenturekin.
Josep Maria Berenger-ek diseinatutako erakusketak beste begirada bat eskaintzen du XIX. mendearen amaieraren eta XX. mendearen hasieraren arteko organogintzaren bilakaera ulertzeko aukera ematen duen ondare bati buruz. Dokumentu historikoen, argazkien, planoen, marrazki teknikoen, tresnen, ikus-entzunezko materialen eta jatorrizko tresnen bidez, bisitariek artisau honen historia deskubritu ahal izango dute; izan ere, Bartzelonan kokatu ondoren, jarduera profesional bikain garatu zuen eta, horri esker, haren organoak Iberiar penintsulako hainbat herritara, Amerikara eta Filipinetara iritsi ziren.
Erakusketa-esperientzia aberasteko asmoz, erakusketarako berariazko hiru ikus-entzunezko ekoitzi dira. Horietako bik Lope Alberdiren figura sakontzen dute, Busturialdeko hainbat elizatarako eraiki zituen organoak eta tresna horietako bakoitzaren berezitasunak azalduz. Hirugarren ikus-entzunezkoak organoaren funtzionamendura hurbiltzen du publikoa.
Erakusketako panelak euskaraz eta gaztelaniaz daude ikusgai, eta QR baten bidez eskura daitezke ingelesezko eta frantsesezko bertsioak.
Alberdik eraikitako organo ugari gordetzen da Busturialdea-Urdaibain, eta, ondorioz, Lope Alberdiren jatorrizko eskualdea toki pribilegiatua da haren obra berraurkitzeko. Erakusketak, gainera, halako kultura-ondare berezi eta hauskor bat zaintzearen eta transmititzearen garrantziaz hausnartzera gonbidatzen gaitu, baita musikari lotutako artisau-lanbideen balioaz ere.
UOJE Urdaibaiko Organoak – José María Eguilior elkarteak, Urremendirekin batera, duela 22 urtetik Urdaibaiko Organo Jaialdia antolatzen du, eskualdeko organo-ondarea kontserbatzeko, zabaltzeko eta balioesteko funtsezko ekimena. Proiektuak, era berean, Bilboko Elizbarrutiaren, aztertutako tresna historiko askoren jabearen, Eusko Jaurlaritzaren eta Gernika-Lumoko Santa Klara Monasterioaren funtsezko lankidetza izan du, horien inplikazioa funtsezkoa izan baita ikerketa garatzeko eta erakusketa gauzatzeko. Halaber, Bizkaiko Foru Aldundiak Urdaibaiko Organoak jaialdia babestu du, eta ekonomikoki lagundu dio, Gotzaindegiaren bitartez, lurraldeko hainbat organo historikoren zaharberritze espezifikoari; horrela, kultura-ondare horren kontserbazioa, hedapena eta balioan jartzea indartu ditu.
Erakusketaren edukietan sakontzeko asmoz, jarduera osagarrien programa zabala antolatu da, publiko ezberdinetara heltzeko: kontzertuak, bisita gidatuak, hitzaldiak, mahai-inguruak eta dibulgazio-jarduerak.
Programa uztailaren 12an hasi zen, Lope Alberdiren omenezko plaka bat erakutsiz Gautegiz Arteaga elizako arkupean, udalak babestuta. Hurrengo ekitaldia, uztailaren 25ean hasiko da, UOJEko kontzertu batekin, Gernika-Lumoko Mertzede-San Bartolome elizan. Abuztuan, bisita gidatuak egingo dira Euskal Herria Museoko erakusketara eta Santa Klara organora; Bizkaiko organoen kontserbazioak dituen erronkei eta organoen etorkizunari buruzko mahai-inguru batera ere egingo da, non ondareari lotutako erakundeetako, akademiako eta musika-erakundeetako espezialistek parte hartuko duten.
Aurreikusitako jardueren artean, nabarmentzekoak dira hauek: irailaren 25ean, Erakusketako katalogoaren aurkezpena; urrian, zaharberritzen dagoen Bermeoko San Frantzisko elizako organoa ezagutzeko bisita, eta hainbat kontzertu, Óscar Rodríguez Pastora eta Benantzi Bilbao bezalako interpretatzaile ezagunen eskutik.
Azken jarduera 2027ko urtarrilaren 8an izango da, Benantzi Bilbaok Euskal Herria Museoan eskainiko duen kontzertuarekin, hain zuzen ere, Lope Alberdiri organogintzaren eta euskal musika-ondarearen historian dagokion lekua itzuli nahi dion erakusketa hau amaitu baino egun batzuk lehenago.
Jardueren programa
- Uztailaren 25a, 18:00 – UOJEko kontzertua. Mertzede-San Bartolome, Gernika-Lumo.
- Abuztuaren 13a, 12:00 – Bisita gidatua erakusketara eta Santa Klarako organora (gaztelaniaz). Rodrigo Hernández. Erreserbatu behar da.
- Abuztuaren 13a, 18:00 – Mahai-ingurua: “Órganos de Bizkaia, retos de conservación y futuro”.
- Abuztuaren 14a, 10:00 – Bisita gidatua erakusketara eta Santa Klarako organora (gaztelaniaz). Rodrigo Hernández. Erreserbatu behar da.
- Abuztuaren 15a, 20:00 – UOJEko kontzertua. Andra Mariaren eliza, Mundaka.
- Irailaren 25a, 18:00 – Erakusketako katalogoaren aurkezpena eta Bermeoko San Frantzisko elizako Lope Alberdi organoa zaharberritzeari buruzko hitzaldia.
- Urriaren 3a, 11:00 – “Alberdi organoak, guztion ondarea» (euskara). Ondareari buruzko Europako Jardunaldia. Erreserbatu behar da.
- Urriaren 17a, 11:00 – “Los órganos Alberdi, un patrimonio compartido” (gaztelania). Ondareari buruzko Europako Jardunaldia. Erreserbatu behar da.
- Azaroaren 12a, 17:00 – Bisita zaharberritzen dagoen Bermeoko San Frantzisko elizako organora. Jarduera elebiduna. Erreserbatu behar da.
- Azaroaren 21a, 18:00 – Óscar Rodríguez Pastoraren kontzertua.
- Abenduaren 18a, 18:00 – “Hauspo bete-betean», umorezko bitartekaritza-jarduera euskaraz. Itziar Saenz de Ojer.
- Urtarrilaren 8a, 18:00 – Benantzi Bilbaoren kontzertua.
Jarduera jakin batzuetarako beharrezkoa izango da aldez aurretik izena ematea edo erreserba egitea. Informazio osoa Euskal Herria Museoan kontsulta daiteke.
