- San Josék Memoria eta Errekonozimendu Koadernoak banatu dizkie gaur Gasteizen, erabat argitu gabeko hilketen biktimen senideei
- 22 koaderno horiek batuta, 225 dira dagoeneko 2021etik osatu direnak, haien memoria eta historia pertsonala zaintzeko eta haien aitortza publikoa sustatzeko
María Jesús San José Justizia eta Giza Eskubideen sailburuak gaur ziurtatu duenez, “gizarte demokratiko batek ezin du gertatutakoa ahaztu”, eta berretsi du: “Argi eta garbi esan behar dugu: hiltzea gaizki egon zen, kalte konponezina eragin zuen, eta ezberdin pentsatzen duenaren aurkako hilketa, izua edo indarkeria ezin da justifikatu”.
Terrorismoaren biktimen senideei Memoria eta Errekonozimendu Koaderno berriak emateko ekitaldian parte hartu du gaur San Josék Gasteizen; izan ere, biktima horien hilketak oraindik ez dituzte guztiz argitu. Edizio honetan, 1985etik 1989ra bitartean ETAk eta Iraultzak eraildako biktimei dagozkien 22 koaderno egin dira. Horiek batuta, Eusko Jaurlaritzak dagoeneko 225 osatu ditu 2021ean biktimen memoria eta historia pertsonala babesteko eta horiek publikoki aitortzeko lanean hasi zenetik.
Erakundeetako ordezkariak, terrorismoaren biktimak eta biktimen elkarteetako eta kolektiboetako ordezkariak zeuden auditoriumean egindako hitzaldian. San Josék adierazi du agiri horiek egitea memoriaren tresna bat dela, egiarako eskubidearekin eta egindako kaltea aitortzearekin lotuta dagoena. “Biktima bat ez da data bat, espediente bat edo haren heriotzaren edozein inguruabar. Biktimak baino lehen pertsonak izan ziren”, adierazi du, eta nabarmendu du koaderno horiek aukera ematen dutela haien giza dimentsioa berreskuratzeko eta haien bizitzak, familiak, lanak, proiektuak eta egunerokoaren parte zena ezagutzeko.
Bere ustez, “hori da egiarako eskubidearen ildoetako bat: biktima izan zirenen memoria zaintzea, egindako kaltea aitortzea eta denborak haien istorioak isilarazi ditzan saihestea”, esan du.
Garai hartako hiru biktimaren senideek parte hartu dute ekitaldian, eta haien testigantzak partekatu dituzte errekonozimenduak eman aurreko solasaldi batean. Celso Recio, Eugenio Recio Garcíaren semea; Nerea Barrios, José Luis Barrios Capetilloren alaba; eta Cristobal Díaz Garcíaren semeak jarri diete ahotsa koaderno horien atzean dauden istorio pertsonal eta familiarrei.
Prozesu horretan familiek izan duten parte-hartzea nabarmendu du San Josék. “Memoria egiteak ere esan nahi du familiek zuen istorioak partekatzea eta espediente, atentatu eta albiste bakoitzaren atzean zeuden pertsonak ezagutzeko aukera ematea”, adierazi du. Gainera, jakinarazi die beren istorioak aintzat hartu eta babesteko lanean jarraitzeko konpromisoa duela Eusko Jaurlaritzak. “Ezin dizkizuegu itzuli ETAk kendu zizkizuenak. Baina zuen ondoan egon gaitezke, zuen historia aitortu eta haien izenak eta bizitzak gure memoria kolektiboaren parte izatea bermatu”, baieztatu du.
Memoria, elkarbizitza eraikitzea xede
Celsok, Nereak eta Cristobalek Memoria eta Errekonozimendu Koadernoa eta Lehendakariak sinatutako diploma jaso dituzte. Giza Eskubideen eta Biktimen Arretaren Zuzendaritzak sustatu ditu koadernoak, Terrorismoaren Biktimen Elkartearekin (AVT) elkarlanean. Argitalpen bakoitzak biktimaren historia pertsonala, hilketaren testuingurua, espediente judizialaren egoera eta senideek emandako material grafikoa jasotzen ditu. Horrez gain, Justizia eta Giza Eskubideen sailburuak sinatutako mezu instituzional bat jasotzen du; bertan adierazten da Eusko Jaurlaritzaren aintzatespen ofiziala, eta atentatu bakoitzaren bidegabekeria azpimarratzen da.
Edizio honetako 22 kasuak gertatutakoa guztiz argitu ezin izan ziren atentatuei dagozkie. Egoera judizialaren arabera, hiru kategoria bereizten dira: argitu gabeko atentatuak —egile materialak ez dira identifikatu edo kondenatu—; partzialki argitutako atentatuak —egile materialak ez dira identifikatu, baina beste erantzule batzuen aurkako kondena ezarri da egile gisa, edo absoluzio-epaiak eman dira—, eta ebatzi gabeko atentatuak —sumarioak xahututa daude—.
Ildo horretan, San Josék azpimarratu du Koadernoek ez dutela justizia ordezkatzen eta ez dutela beste esparru batzuei dagozkien auziak konpontzeko asmorik, baina erakundeei dagokien erantzukizunean aurrera egiteko aukera ematen dutela: biktimen memoria zaintzea, egindako kaltea aitortzea eta urte haiek bizi izan ez zituzten belaunaldiei haien istorioak transmititzea. “Isiltasunak baditu ere ondorioak. Istorio bat errelato kolektibotik kanpo geratzen denean, hilketa bat espediente bat edo iraganeko albiste bat bezala gogoratzen denean, isiltasun hori sufrimendu modu berri bat bihur daiteke”, adierazi du.
Gainera, memoriak etorkizuna eraikitzeko eta belaunaldi berriek gertatutakoa ezagutu eta indarkeria terroristaren ondorioak ulertzeko ere balio behar duela defendatu du sailburuak, eta biktimen aitortzan eta indarkeriaren deslegitimazioan oinarritutako memoria aldarrikatuz amaitu du bere hitzaldia: “Memoria, gogoratzeko. Memoria, aitortzeko. Memoria, isildutakoa adierazteko. Eta memoria, indarkeriak inoiz gehiago lekurik izango ez duen elkarbizitza eraikitzeko”.
Hiru istorioko Koadernoak
Celso Reciok bere aitari dagokion Memoria eta Errekonozimendu Koadernoa jaso du. Eugenio Recio García Guardia Zibileko kaboa zen, 51 urte zituen, Pitieguan (Salamanca) jaioa, ezkondua eta sei seme-alabaren aita. 1985eko ekainaren 18an hil zuen ETAk, Santurtzin.
Nerea Barriosek bere aitari dagokiona jaso du, José Luis Barrios Capetillorena; 1988ko irailaren 17an hil zuen ETAk, 34 urte zituela. Lau alabaren aita zen —Nerea, Ainhoa, Rakel eta Aintzane—, eta Santurtziko San Jorge jatetxea zuen gurasoekin batera.
Bestalde, Cristobal Díazek bere aita Cristobal Díaz Garcíaren koadernoa jaso du; ETAk 1988ko urriaren 29an hil zuen Bilboko Santutxu auzoko polizia-etxearen sarreran. Montellanon (Sevilla) jaio zen, ezkonduta zegoen eta zazpi urteko semea zuen.
